Onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag

Professionals die werken met mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) worden regelmatig geconfronteerd met risicovol gedrag. Het gaat daarbij om gedrag dat kan leiden tot schade voor de cliënt zelf of voor anderen, maar dat soms ook betekenisvol is voor de persoon in kwestie. In de praktijk botsen autonomie, veiligheid en professionele verantwoordelijkheid vaak met elkaar. Dit roept vragen op: wanneer grijp je in, hoe begeleid je, wanneer laat je ruimte, en hoe onderbouw je je keuzes? 

Binnen dit thema onderzoekt de onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag hoe professionals risico’s beter kunnen herkennen, bespreken en wegen, en hoe zij tot verantwoorde beslissingen kunnen komen in situaties waarin geen eenvoudige antwoorden bestaan. Veel van de projecten onder de andere onderzoekslijnen voeden de kennis over dit thema. Maar we doen ook onderzoek dat het bredere thema omvat. 

Project: De Risicowijzer

Woonhygiënische problematiek, zoals ernstige vervuiling en hoarding, komt relatief vaak voor bij mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) en stelt professionals voor complexe dilemma’s. Een volle of vieze woning kan risico’s opleveren voor gezondheid en veiligheid, maar ingrijpen raakt direct aan autonomie, privacy en het recht op een eigen leefstijl. In de praktijk voelen professionals zich vaak onthand.

Binnen dit thema onderzoekt de onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag hoe woonhygiënische problematiek bij mensen met een lvb kan worden herkend, geduid en begeleid. We hebben gekeken naar zowel op de aard en omvang van de problematiek als op professionele afwegingen, praktische ondersteuning en juridische kaders. Waar ons onderzoek zich in eerste instantie specifiek richtte op de zorg voor mensen met een lvb, hebben we deze focus later verbreed.  

Project: Aard en omvang van hoarding en vervuiling in de lvb-zorg

Project: Opruimen en schoonmaken – praktijkonderzoek met Middin

Project: Goede zorg bij hoarding en vervuiling bij mensen met een lvb

Project: Proces-evaluatie Introspekt methodiek

Bijlage: Opruimen en schoonmaken: woon hygiënische problematiek - Sociaal Digitaal

Internet en sociale media bieden jongeren en jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (lvb) kansen om te leren, contact te onderhouden en plezier te hebben. Tegelijkertijd brengt de online wereld risico’s met zich mee, zoals cyberpesten, oplichting, grensoverschrijdend gedrag en slachtofferschap. Professionals en opvoeders ervaren hierbij vaak handelingsverlegenheid: wanneer grijp je in, hoe begeleid je, en hoeveel ruimte laat je?

Binnen dit thema onderzoekt de onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag hoe jongeren en jongvolwassenen met een lvb zich bewegen in hun dagelijkse digitale leven en hoe professionals, ouders en opvoeders hen daarin kunnen ondersteunen. We richten ons primair op het vergroten van kennis over en inzicht in de volgende onderzoeksrichtingen:

1. Digitale opvoed- en begeleidingsstijlen
2. Digitaal burgerschap
3. Digitale verbondenheid in de begeleiding
4. Het inzetten van positive risk taking in de online begeleiding

Podcast 1: Online gedrag van mensen met een licht verstandelijke beperking - Middin

Podcast 2: Lvb en online gedrag - Middin

Project: Dig@ble – behoeften en capaciteiten van neurodivergente kinderen en jongeren in hun dagelijkse digitale leven

Project: Online en beperkt

Mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) zijn oververtegenwoordigd in de strafrechtsketen en lopen daarin extra risico op misverstanden, onbedoelde escalatie en onvoldoende passende beslissingen. Beperkingen in begrip, communicatie en zelfregie kunnen ertoe leiden dat procedures niet goed worden begrepen en dat interventies onvoldoende aansluiten bij hun mogelijkheden en behoeften.

Binnen dit thema onderzoekt de onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag hoe professionals in de strafrechtsketen – en op het snijvlak van zorg en veiligheid – beter kunnen aansluiten bij mensen met een lvb. De focus ligt op herkenning, bejegening, inzet van tools en professionele afwegingen.

'Kom me horen'

Omdat we het belangrijk vinden steeds oog te hebben voor het individu hebben we enige jaren geleden een aantal jongeren gevraagd te vertellen over hun levensloop. We hebben hen gevraagd naar kantelmomenten in hun leven, hun criminele carrière, hun ervaringen met hulpverlening en hun eigen droombeeld van de toekomst. Hoe geven ze zelf betekenis aan iets, bijvoorbeeld aan een criminele daad? Waar hechten zij waarde aan? Of hoe hebben zij dingen zelf beleefd? Inzicht hierin kan de (toekomstige) professional helpen bij het zoeken naar een realistisch toekomstperspectief dat een aansprekend alternatief vormt voor een crimineel bestaan.

Download hier ons boek met 11 Levensverhalen van delinquente jongeren met een licht verstandelijke beperking

Project: Herstelrecht en lvb

Project: Sanctietoemeting bij lvb

Project: Proeftuin lvb tools voor 3RO

Project: Handreikingen voor de strafrechtketen

Project: Met zorg naar de politie

Er zijn 2 verschillende screeners samengesteld, eentje voor de leeftijdscategorie 14 tot 17 jaar en een screener voor de 18+ categorie. Deze kunnen in de volgende werkvelden worden toegepast:

• Politie, justitie en reclassering
• In de psychiatrie (algemeen en forensisch), voorafgaand aan behandeling
• Voortgezet onderwijs (o.a. praktijkonderwijs en vmbo)
• Dak- en thuislozenzorg
• Bij MEE (ondersteuning bij leven met een beperking)

Professionals hebben vaak vergelijkbare vragen over de afnemer (1), de respondent (2), het instrument (3), de afname (4) en de beschikbaarheid (5). Er zijn een aantal mogelijkheden om antwoord op deze vragen te vinden:

• In de factsheet Veelgestelde vragen over de SCIL (pdf) worden de meest gestelde vragen beantwoord.
• In het instructiefilmpje Introductie SCIL wordt uitleg gegeven over het gebruik en de achtergrond van de SCIL.
• We bieden workshops aan over het gebruik en de afname van de SCIL. 

Uit ons onderzoek blijkt dat SCIL ook via een videoverbinding betrouwbaar is. Dit kan handig zijn wanneer de afnemer en de cliënt niet in dezelfde ruimte aanwezig kunnen zijn, bijvoorbeeld wanneer de cliënt in detentie zit. Een samenvatting van de bevindingen staat in deze factsheet (pdf); het meer uitgebreide onderzoeksverslag vind je hier (pdf).

Wil je meer weten over de SCIL? Kijk op Hogrefe Uitgevers BV

Benieuwd naar toepassingen van de SCIL? 
Bekijk de evaluatie van de pilots Screenen voor LVB in het gevangeniswezen (pdf).