Hogeschool Leiden

ZEEF-methodiek

De focus van het lectoraat GGZ is herstel van mensen met psychische aandoeningen. In het bijzonder onderzoekt het lectoraat GGZ functioneel herstel: het herstel van belangrijke cognitieve functies die het vermogen tot zelfregulatie mogelijk maakt. 

Op deze pagina wordt de ZEEF-methodiek toegelicht, ZEEF staat voor zelfregulatie eexecutieve functies. Deze methodiek is door het lectoraat GGZ ontwikkeld en is een praktisch hulpmiddel om een gepersonaliseerd plan voor herstel van zelfregulatie op te stellen.

Waar staat ZEEF voor

ZEEF staat voor zelfregulatie en executieve functies. Kort gezegd is de ZEEF-methodiek een hulpmiddel waarmee uitgepluisd kan worden welke moeilijkheden én mogelijkheden iemand heeft in zijn of haar zelfregulatie.

Voor wie is de ZEEF-methodiek bedoeld

De ZEEF-methodiek is voor iedereen bedoeld om meer inzicht te krijgen in hun zelfregulatie. Oorspronkelijk is de methodiek ontwikkeld voor mensen met een psychische aandoening, maar ook studenten in het onderwijs blijken er baat bij te hebben. Het gaat om mensen die inzicht willen in waarom iets wel of niet goed verloopt in hun dagelijks functioneren, hoe dit komt en hoe ze dit kunnen en willen verbeteren. 

Werkwijze van de ZEEF-methodiek

De ZEEF werkt via een aantal stappen. Centraal staat een veranderwens in het dagelijks leven, bijvoorbeeld op het werk of in relaties. De stappen van de ZEEF helpen om verbanden te leggen tussen de ervaren moeilijkheden, de veranderwens en hoe zelfregulatie hier mee samenhangt.

De ZEEF-methode bestaat uit een gesprek tussen cliënt en professional, waarbij de cliënt de regie over de onderwerpen bepaald. Om het gesprek visueel te maken zijn er gekleurde blokjes, draadjes en kaartjes. Met deze hulpmiddelen wordt duidelijk hoe het nu gaat, wat iemand wil verbeteren en hoe dit met elkaar samenhangt. De uitkomst van de ZEEF is een op maat gemaakt plan waarmee mensen aan de slag kunnen om hun zelfregulatie verder te ontwikkelen.

ZEEF-methodiek op tafel

Basis van de methodiek

Jaap van der Stel en Juul Koene hebben de ZEEF-methode ontwikkeld op basis van bestaande theorieën en uitgangspunten: De theorie van Russell Barkley over hoe executieve functies zich bij mensen ontwikkelen gegeven de context waarin zij zich bevinden, vormt de basis, evenals de Internationale Classificatie van Functioneren (ICF) van de WHO. Daarnaast ligt de focus op (a) wat iemand goed kan, (b) de huidige en de gewenste situatie, (c) degene bepaalt zelf waar de aandacht op wordt gericht en (d) het gesprek wordt visueel inzichtelijk gemaakt met behulp van (gekleurde) blokken en een actieplan.

Voorbeeld

Bob wil beter presteren op zijn werk (stap 1), en merkt een samenhang op met dat hij moeite heeft om zichzelf te beheersen en met tijd om te gaan (stap 2: capaciteiten). Dit heeft te maken met een negatief gekleurde zelfspraak en hoe hij met zijn emoties omgaat (stap 3: executieve functies). Hij besluit te gaan oefenen om zich op een positievere manier toe te spreken en merkt dat dit hem goed doet. Op zijn werk gaat het hierdoor beter.

Stappen ZEEF
Stappen ZEEF

Cursus en training

Om goed met de ZEEF-methodiek te werken zijn kennis en vaardigheden nodig. Het educatief programma zelfregulatie is een cursus waarin professionals en ervaringsdeskundigen leren wat zelfregulatie is, hoe je hier het gesprek over aan kunt gaan en hoe je deze vaardigheden bij jezelf en anderen kunt herkennen. De ZEEF-training bouwt voort op deze kennis en wordt momenteel ontwikkeld. Deze training is bedoeld voor professionals en ervaringsdeskundigen die willen leren hoe zij met de ZEEF-methodiek kunnen werken.