Spaghettitorens en een rauw ei: nieuw spel helpt kinderen opgroeien in een gezinshuis
20 april 2026 | Onderzoek
Hoe geef je in een gezinshuis, waar de dagelijkse praktijk vaak wordt beheerst door complexe problematiek en zorg, aandacht aan het ‘gewone leven’? Onderzoekers van Hogeschool Leiden ontwikkelden samen met gezinshuizen het spel genaamd Nakama. Dit spel helpt gezinshuisouders en -kinderen op een laagdrempelige en speelse manier te werken aan sociaal-emotionele vaardigheden. "In sommige huizen staat Nakama midden op de eettafel."
Wat is een gezinshuis?
Een gezinshuis is een kleinschalige woonvorm waar kinderen die niet thuis kunnen wonen opgroeien in een gezinssetting. Gezinshuisouders zijn professionele opvoeders met een achtergrond in bijvoorbeeld sociaal werk of psychologie. In een gezinshuis wonen meestal drie tot zes kinderen, vaak samen met de biologische kinderen van de gezinshuisouders. In Nederland zijn naar schatting ruim duizend gezinshuizen, waar ongeveer vierduizend kinderen wonen. Door de afbouw van gesloten jeugdzorg en de inzet op kleinschalige woonvormen neemt het aantal gezinshuizen de komende jaren naar verwachting verder toe. Juist daarom is ondersteuning van het dagelijkse gezinsleven, zoals met Nakama, van steeds groter belang.
In gezinshuizen groeien kinderen die niet thuis kunnen wonen op in een zo normaal mogelijke gezinssituatie. Toch merken gezinshuisouders dat veel aandacht in het dagelijks leven uitgaat naar probleemgedrag en crisissituaties. Hierdoor schiet de aandacht voor sociaal-emotionele vaardigheden, zoals omgaan met emoties, samenwerking, ruzies oplossen en zelfvertrouwen opbouwen, er vaak bij in. Uit eerder onderzoek bleek dat er een sterke behoefte is aan praktische ondersteuning om hier toch aandacht aan te kunnen geven. Niet met nog een methodiek of dik handboek, maar iets luchtigs en positiefs, dat past binnen het gewone gezinsleven en dat leuk is voor alle kinderen in huis.
Onderzoekers van het kenniscentrum Samen Redzaam van Hogeschool Leiden, ontwikkelden samen met andere hogescholen en gezinshuizen, het spel Nakama. Nakama is een doos met meer dan honderd kaarten met spellen en activiteiten die op elk moment gespeeld kunnen worden. De activiteiten zijn gebaseerd op vijf levensvaardigheden: zelfbewustzijn, zelfmanagement, sociaal bewustzijn, sociale vaardigheden en verantwoordelijke besluitvorming.
De activiteiten in Nakama variëren van bewegen en bouwen tot praten en nadenken. Zo is er de opdracht ‘De vloer is lava’, waarbij kinderen elkaar moeten helpen om veilig de overkant van de kamer te bereiken zonder de vloer te raken. "Een kind in een rolstoel bleek ineens een onmisbare brug bij deze activiteit, een mooi voorbeeld van inclusie en verbinding", vertelt onderzoeker Nienke Veenstra. Andere voorbeelden zijn het bouwen van een spaghettitoren, het beschermen van een rauw ei dat van een meter hoogte wordt losgelaten, of samen een hindernisparcours afleggen met twee aan elkaar gebonden benen. Na elke activiteit volgen korte reflectievragen, waarmee gezinshuisouders spelenderwijs het gesprek openen.
De ervaringen van gezinshuisouders zijn positief, vertelt mede-onderzoeker David van Tol. De onderzoekers testten Nakama bij 34 gezinshuizen. Ouders vertellen dat het spel leerzaam is, zonder dat het voelt als leren. Kinderen vragen zelf om het spel en in sommige gezinshuizen staat de doos midden op de eettafel. Ouders merken meer verbinding, meer plezier en meer gezamenlijke momenten waarin het niet draait om problemen, maar om samen iets leuks doen.
Geïnteresseerde gezinshuizen kunnen Nakama bestellen via beroepsvereniging Present 24/7. Er is een beperkte oplage beschikbaar tegen een kleine bijdrage en verzendkosten. De opbrengst wordt gebruikt om het spel ook in de toekomst beschikbaar te houden en eventueel door te ontwikkelen. Het spel kan besteld worden door een mail te sturen naar [email protected].
Nakama is een initiatief van Onderzoeksgroep Ouderschap en Jeugd in Ontwikkeling, onderdeel van het Kenniscentrum Samen Redzaam.