Lector Simona Karbouniaris: 'Meer bescheidenheid zou de ggz sieren'

Bij alles wat ze doet, draagt Simona de bril van een sociaal wetenschapper. Het draait voor haar om relaties en om contact tussen mensen, vertelt ze. “Ik ben niet die onderzoeker in de ivoren toren die op een postzegel gaat uitvinden wat mogelijk over twintig jaar een impact kan hebben op de mentale gezondheid van een grote groep mensen. Dat zou erg op afstand zijn. Ik wil juist samen ontdekken wat werkt, met hulpverleners én hulpvragers.”  

Simona en haar onderzoeksgroep zien een essentiële rol voor ervaringskennis bij de hervorming van de ggz. “Wij zeggen: laten we aansluiten bij waar hulpvragers zelf mee komen in plaats van dat wij als professionals denken dat we alle expertise hebben. Wij zijn vaak een passant. Lang is gedacht dat psychiaters, psychologen en andere professionals het antwoord hebben op al het psychologisch lijden. Maar zo'n antwoord is er niet. Het is vaak onduidelijk wat werkt. Zeker als je langere tijd worstelt met allerlei klachten, dan is het antwoord daarop niet eenvoudig. Dat onderkennen is een belangrijke opdracht voor het veld. Iets meer bescheidenheid zou de ggz sieren.” 

Een andere belangrijke beweging in de ggz, ook internationaal, is die van herstelgerichte zorg. Dat is zorg die niet uitgaat van volledige genezing, maar waarbij kwaliteit van leven centraal staat. Simona: “Het uitgangspunt van dit gedachtegoed is dat herstel voor iedereen mogelijk is. Maar het is geen rechte weg omhoog, herstel gaat met vallen en opstaan.” 

Herstellen gebeurt volgens Simona deels in de behandelkamers van de ggz, maar voor een veel groter deel in de leefomgeving. “Denk aan een zinvolle dagbesteding, een maatje die door hetzelfde heengaat of een dans- of sportclub waar je helemaal op je plek bent.”  

Een van de projecten waar Simona daarom mee aan de slag gaat zijn de Dichtbijteams van GGZ Rivierduinen. Een relatief nieuwe werkwijze waarbij professionals samen met cliënt kijken wat en wie er nodig is voor herstel. Simona en haar onderzoeksgroep gaan de Dichtbijteams volgen met onderzoek. “Wat levert deze herstel- en netwerkgerichte zorg op? Kunnen mensen sneller instromen, doorstromen en uitstromen in de ggz? Dat gaan we uitzoeken.” 

Ook traumasensitief werken is een aandachtspunt in het onderzoek van Simona. Negentig procent van de cliënten in de ggz heeft enige vorm van onderliggend trauma, zijn de schattingen. Door je daar als ggz-instelling en behandelaar bewust van te zijn, voorkom je hertraumatisering, vertelt Simona. “Er is nog te weinig onderzoek gedaan naar negatieve bijwerkingen van behandelingen. Baat het niet dan schaadt het mogelijk wel. We krijgen de schade door een niet-werkende of verkeerd uitgevoerde behandeling niet goed in beeld. Dat komt voornamelijk doordat we te weinig feedback vragen aan cliënten.”  

Voor dwang en drang in de gzz is in de afgelopen jaren steeds meer aandacht, maar één van de meest ernstige vormen van geweld in de zorgrelatie blijft volgens Simona nog onderbelicht: seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg. “De Inspectie heeft gezegd dat er een onderrapportage is van meldingen, maar heeft tegelijkertijd te weinig capaciteit om meldingen te onderzoeken. De rechtsbescherming van slachtoffers in de ggz is zeer beperkt. Mariëtte Hamer is hiermee aan de slag gegaan als regeringscommissaris en draagt binnenkort het stokje over aan het veld. Ik voel dat als een opdracht: wij zijn aan zet.” 

Simona is strijdbaar en optimistisch over wat ze kan bereiken met praktijkgericht onderzoek. “We moeten met elkaar, in een specifieke context met specifieke mensen, gaan uitvinden wat werkt. Het is veel maatwerk in de ggz. Wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet. Daar leent een praktijkgerichte aanpak zich heel goed voor.” Tegelijkertijd is ze ook realistisch. “Ik heb niet over vier jaar de hele ggz opgelost, dat kan niet. Maar ik denk dat ik een mooie bijdrage kan leveren, waar veel mensen blij van gaan worden.”