Hogeschool Leiden

Leerklimaat VSO: SCI

De leerklimaatvragenlijst School Climate Inventory (SCI) is een vragenlijst die in 2013 is ontwikkeld voor het speciaal onderwijs in de residentiële zorg door het Expertisecentrum Jeugd van Hogeschool Leiden in samenwerking met Hogeschool Windesheim en de Universiteit van Amsterdam. De uiteindelijk gevalideerde vragenlijst bestaat uit vijf sub schalen met een goede betrouwbaarheid en bestaat uit 23 items.

Vragenlijst met 5 sub schalen

De eerste schaal - Ondersteuning van de docent – geeft inzicht in de perceptie van de leerlingen op de mate van ondersteuning en stimulatie van de docenten . De tweede en derde schaal bestaan uit percepties van gedrag in de klas tussen leerlingen onderling: verstorend/disruptief gedrag (agressie, vernielen, pesten) en positieve groepsdynamiek. De vierde schaal Leeratmosfeer gaat over de voorwaarden om te kunnen leren en concentreren op taken in de klas. Tot slot gaat de vijfde schaal Groei over de mate waarin de leerlingen ervaren dat ze vooruit gaan op school en dat het volgens hen nut heeft dat ze naar school gaan. De antwoorden worden op een Likert-schaal met vijf antwoordmogelijkheden aangeboden (1 = helemaal niet van toepassing, 5 = helemaal wel van toepassing).

Hoewel de SCI oorspronkelijk is ontwikkeld voor VSO-scholen die verbonden zijn aan residentiële jeugdzorginstellingen, wordt de vragenlijst sinds 2014 ook veelvuldig gebruikt in VSO-scholen waarvan (een deel van de leerlingen thuis woont).

Doorontwikkeling SCI: SCI revisited

In samenwerking met de praktijk heeft het lectoraat zich ingezet om de SCI (23 items) te vereenvoudigen om deze geschikt te maken voor een grotere doelgroep, namelijk ook voor leerlingen met een LVB. Kenmerkend voor deze vragenlijst is dat de factorstructuur overeenkomt met de SCI en dat de vragenlijst iets korter is (21 items). Op dit moment wordt deze vragenlijst afgenomen op verschillende locaties ten behoeve van validering. Om docenten van feedback te kunnen voorzien, gebaseerd op de visie van leerlingen op het leerklimaat in hun klas,  is het voor sommige scholen nodig om expliciet aan een leerling mee te geven over welke docent / les de vragenlijst gaat. Er zijn dan ook twee versies.

Voor meer informatie en hulp bij het gebruik van deze vragenlijst kunt u contact opnemen met Anna Dekker.

Er wordt nog gewerkt aan vragenlijsten om het leerklimaat voor kinderen in het SO (basisonderwijs) in kaart te brengen.

In samenwerking met het lectoraat Passend Onderwijs van Hogeschool Leiden is er ook een vragenlijst ontwikkeld voor het (V)MBO. Deze is op te vragen bij Koen de Jonge via  jonge.de.k@hsleiden.nl

Achtergrond leerklimaatonderzoek

Circa 20.000 kinderen binnen de residentiële jeugdzorg in Nederland krijgen 24-uurs behandeling, vaak vanwege ernstige gedragsproblemen, crimineel gedrag, psychische problematiek of een licht verstandelijke beperking (LVB). Ze gaan doorgaans naar het speciaal voortgezet onderwijs. Omdat ze vaak ernstige leerachterstanden hebben is dit onderwijs juist voor hun van groot belang om terugval en recidive te voorkomen alsmede een kans te maken op aansluiting met de maatschappij en werk. Uit diverse onderzoeken van onder meer de inspecties Jeugdzorg en Onderwijs blijkt echter dat goed onderwijs geven aan deze gemêleerde doelgroep bijzonder lastig is en dikwijls gepaard gaat met uitsluitend onderwijs en agressie. Bovendien is het huidige voortgezet onderwijs met haar sterke nadruk op cognitieve vaardigheden niet altijd ingericht voor deze doelgroep, een gegeven dat leerlingen demotiveert. Stage lopen is vaak al helemaal niet mogelijk en dit staat het behalen van een startkwalificatie in de weg. Docenten vragen daarom dringend om concrete handvatten, teneinde het leerklimaat in de klas te kunnen verbeteren en jongeren voor onderwijs te motiveren. Er is binnen het speciaal onderwijs veel impliciete kennis van ervaren docenten.

Concrete handvatten voor de praktijk

In 2013 is er in samenwerking met de Hogeschool Windesheim (Zwolle) een eerste stap gemaakt met systematisch onderzoek naar het leerklimaat binnen het speciaal (voortgezet) onderwijs. Daarnaast beoogt het project concrete handvatten te geven voor de praktijk om het onderwijs en de motivatie van jongeren voor onderwijs te verbeteren en daarmee ook met de hbo-opleidingen (SPH, MWD en de Pabo) kennis te delen als het gaat om professioneel handelen ten aanzien van deze groep jongeren. Het leerklimaatonderzoek wordt vaak gecombineerd met onderzoek naar het werkklimaat van de docenten. Gekeken wordt hoe didactische ondersteuning en pedagogische ondersteuning vormgegeven moet worden om aan te kunnen sluiten bij de didactische en pedagogische behoeften van de leerlingen. De SCI is aangevuld met vragen over Regels en Veiligheid. Het is aan te bevelen om die ook af te nemen om een volledig beeld van de leerling-beleving te kunnen vormen.