Thema 3: Professionele ontwikkeling
Dit thema ondersteunt de groei naar vakmanschap door studenten de ruimte te geven om veilig te oefenen en klinisch te redeneren. Door middel van tussentijdse gesprekken en casusreflecties wordt het zelfvertrouwen versterkt en krijgt de student regie over het eigen leerproces. De nadruk ligt op een ondersteunende houding van de begeleider, waarbij expliciet wordt benoemd dat fouten maken een essentieel onderdeel is van het leren.
Snel naar de tools van dit thema
Alle tools zijn ontwikkeld door onderzoeksgroep Verpleegkundig Leiderschap van Hogeschool Leiden en zijn bedoeld voor zorgprofessionals en docenten die studenten verpleegkunde begeleiden tijdens hun stage. Samen zorgen we voor een succesvolle stage.
Rol: stagebegeleider
Tussentijds gesprek
Een aantal weken na de start van de stageperiode kan een tussentijds gesprek plaatsvinden met de student. Het gesprek heeft als doel om de groei van de student te bespreken, het is geen moment van beoordeling. Dit gesprek kan het zelfvertrouwen van studenten vergroten, ze weten waar ze staan en horen wat goed gaat. Ook voorkomt het stress rondom de tussentijdse beoordeling.
Studenten vinden het belangrijk dat de werkbegeleider en collega’s op de werkvloer hetzelfde beeld hebben van de student. Het kan handig zijn om dit van tevoren onderling te peilen. Tegenstrijdige signalen van het team zijn verwarrend.
Leidraad tussentijds gesprek
Gebruik onderstaande leidraad om het gesprek vorm te geven:
- Check-in. Hoe gaat het met student:
- De student is trots op:
- Deze leerpunten heeft de student:
- Acties van de student voor komende weken:
- Wat heb je van mij (werkbegeleider) nodig:
- Afsluiting. Zijn er nog dingen niet besproken?
Rol: stagebegeleider
Casusreflectie
Een werkbegeleider kan op een informele manier met de student gaan zitten om een casus van een patiënt van die dag door te spreken. Zo oefenen ze met klinisch redeneren.
Studenten waarderen het om gelijkwaardig op te trekken, dat er geluisterd wordt naar hun ideeën. Zo ontstaat het gevoel dat ze samen, als team de beste zorg voor de patiënt leveren. Zo’n gesprek hoeft niet lang te duren, tien minuten na een complexe situatie werkt al. Onderstaande vragen kunnen ingezet worden.
3 vragen
- Wat speelt er bij deze patiënt er en waarom?
- Wat leer je hiervan?
- Hoe kunnen we dit als team aanpakken, wat zijn jouw ideeën?
Rol: docent en stagebegeleider
Klinische les
Tijdens een klinische les leren het team en studenten samen. Bijvoorbeeld door een complexe casus samen uit te pluizen of knelpunten met elkaar te delen. Er zijn verschillende varianten mogelijk. Studenten moeten de ruimte krijgen om tijdens hun diensten de klinische les voor te bereiden of aan andere schoolopdrachten te werken.
- De student kan een casus presenteren en het team denkt mee. Theorie en praktijk worden vervolgens gekoppeld.
- Er kan een klinische les worden gepland waarbij een docent van de opleiding aansluit.
- Er kan intervisie worden gepland tussen de studenten van de afdeling een een docent. Hiermee wordt de koppeling theorie-praktijk bevorderd.
Rol: stagebegeleider
Veilig oefenen
Studenten vinden het waardevol om de ruimte te krijgen om leermomenten actief te pakken en nieuwe vaardigheden te oefenen. Bijvoorbeeld door te werken met complexe casussen of het uitvoeren van verpleegtechnische handelingen onder toezicht. Het ervaren van vertrouwen en het krijgen van vrijheid om te mogen oefenen, dragen sterk bij aan hun leerproces.
Wanneer werkbegeleiders studenten actief meenemen in de zorg, laten zien wat er allemaal mogelijk is binnen het vak en hen uitnodigen om hierin mee te doen, geeft dit een boost aan hun plezier en motivatie voor het verpleegkundige beroep.
Tegelijkertijd voelen studenten zich in dit soort oefensituaties onzeker. Ze zijn gevoelig voor zowel kritiek als voor complimenten. Ze hebben behoefte een begeleider die een positieve en ondersteunende grondhouding aanneemt. Het helpt wanneer expliciet wordt uitgesproken dat fouten maken onderdeel is van leren en dat dit menselijk is. Blijven benadrukken dat ze een goede verpleegkundige kunnen worden draagt bij aan het zelfvertrouwen.
Script begeleider
Wat zeg je:
- “Probeer maar”
- “Ik ben erbij”
- “Fouten maken mag, zo leer je”
Na een fout:
- Blijf positief
- Benoem wat wel goed ging
- Zeg nooit dat iemand geen goede verpleegkundige zal worden.
Rol: stagebegeleider en docent
Leiderschap van de student
Een student die zelf richting geeft aan zijn leerproces, groeit sneller en houdt het vol. Dat vraagt dat de student moet leren reflecteren, initiatief nemen en aangeven wat hij nodig heeft. Zowel op de werkvloer als in de klas kun je dat eigenaarschap versterken. De onderstaande activiteiten zijn bruikbaar voor begeleiders en docenten. Sommige passen het best in een rustig moment in de praktijk, andere in een les of begeleidingsgesprek op school. Kies wat past bij het moment en de student.
Je uitspreken
Hulp vragen is een vaardigheid die studenten moeten leren. Veel studenten durven niet aan te geven wat ze moeilijk vinden of wat ze nodig hebben uit angst voor beoordeling. De houding van begeleiders bepaalt of ze dat wel of niet doen. En docenten kunnen met studenten oefenen hoe ze zich uitspreken.
Wat werkbegeleiders kunnen doen
- Vraag actief of er iets is waar student tegenaan loopt
- Reageer zonder oordeel
- Benoem dat kwetsbaar opstellen bij professionele groei hoort
Oefenzinnen voor de student
- ik vind dit lastig omdat…
- ik heb nodig dat…
- ik weet nog niet hoe ik…
Identiteitsontwikkeling
Wie wil ik zijn als verpleegkundige? Studenten worstelen daar regelmatig mee, zeker als ze merken dat iets in het vak niet bij hen past. Dat gevoel kan als falen voelen, terwijl het juist een teken is van groeiend zelfbewustzijn. De rol van begeleiders en docenten is om hen te helpen ontdekken wat bij hen past. Dat vraagt om een niet-oordelende houding: een student die aangeeft moeite te hebben met bijvoorbeeld wonden of psychiatrische patiënten verdient juist ruimte. Schaamte daarover wegnemen is net zo waardevol als een vaardigheid aanleren. "Je bent ook een goede verpleegkundige als dat niet jouw ding is."
Reflectievragen
- Wat voor verpleegkundige wil jij zijn?
- Wat past bij jou?
- Wat vind jij moeilijk en waarom?
De overige thema's
Het Dunning-Kruger effect
Tijdens de stage groeit niet alleen de vakkennis en -ervaring van een verpleegkundestudent, maar ook het zelfinzicht. Toch klopt hun zelfbeeld niet altijd...
Meer over het Dunning-Kruger effectAlle thema's op een rijtje
- Sociale ontwikkeling
- Psychologische ontwikkeling
- Professionele ontwikkeling
- Onboarding
- Inclusief leerklimaat
- Offboarding