Lectoraat Residentiële Jeugdzorg

Verantwoording 2019

De verantwoording over 2019 van het lectoraat Residentiële Jeugdzorg over de bijdrage aan de beroepspraktijk en maatschappij, aan onderwijs en professionalisering en aan kennisontwikkeling.

Beroepspraktijk en maatschappij

Het lectoraat Residentiële Jeugdzorg heeft, net als voorgaande jaren, verder gewerkt aan het doorontwikkelen en implementeren van een empirisch-wetenschappelijke basis voor een pedagogische visie met betrekking tot onderwijs en zorg voor mensen/kinderen die het in onze samenleving minder getroffen hebben. Die basis is nodig om innovaties in de beroepspraktijk en de maatschappij, maar ook voor het onderwijs, te onderbouwen (evidence based practice).

De gemeenten die bezig zijn met de transformatie in de zorg voor jeugd vragen om het ontwikkelen van nieuwe zorgarrangementen die beter passen bij de huidige kennis en beleidsvoornemens (bijvoorbeeld de actieplannen Zorgen voor Jeugd en evaluatie van de Jeugdwet). Dat betekent een heroriëntatie van de residentiële zorg voor jeugd en daar werkt het lectoraat actief aan mee, bijvoorbeeld door middel van een meerjarig onderzoek naar gezinshuizen.

Ook is de lector betrokken bij het zoeken naar out of the box oplossingen voor jeugdigen die extreem problematisch gedrag vertonen zoals eetstoornissen en zelfdoding (zie de recente publicatie op Sociale Vraagstukken en de Ted-Talk van de lector op de site van het Kenniscentrum voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie).

Desalniettemin zullen nooit alle residentiële instellingen verdwijnen en blijft het lectoraat zich inzetten voor het verbeteren van de kwaliteit van het leef- en werkklimaat en ook voor het leer- en werkklimaat in het speciaal onderwijs (ook dat zal niet verdwijnen, ondanks Passend Onderwijs).

Tegelijkertijd dragen wij nieuwe kennis actief uit naar beroepsbeoefenaren op congressen, trainingen, lezingen, workshops en doen praktijkondersteunende onderzoeksprojecten in zowel binnen- als buitenland (België, Duitsland, Estland, Kosovo en Albanië).

Onderwijs en professionalisering

In Nederland zijn steeds meer (forensisch) residentiële instellingen en scholen in staat om de cyclus van periodiek meten, terugkoppelen en verbeterplannen maken (PDCA-cyclus) zelfstandig(er) te organiseren. Dit is een belangrijke ontwikkeling voor het werkveld, omdat zij meer en meer in staat zijn om verantwoordelijkheid te nemen voor het borgen en verbeteren van leef-, leer- en werkklimaat.

Naast het faciliteren en begeleiden van de verbetercycli van leef-, leer, - en werkklimaat is er daardoor steeds meer ruimte voor verdiepend (promotie)onderzoek. Zo wordt er onderzoek uitgevoerd naar professioneel handelen van medewerkers in (forensisch) residentiële instellingen maar ook bijvoorbeeld bij de politie.

Daarnaast is er aandacht voor onderliggende processen die het welzijn en werkplezier van medewerkers beïnvloeden. Een bijzondere groep vormen de docenten van het (speciaal) onderwijs bij meer dan 60 scholen waar, binnen de onderzoeken en projecten, gezamenlijke deskundigheidsbevordering is opgezet. In 2019 is er verder ook gewerkt aan de doorontwikkeling van meetinstrumenten, zoals de leefklimaatvragenlijst (GCI 2.0, oplevering 2020), een vragenlijst over thuisklimaat en het ouderperspectief.

Alleen al bij Hogeschool Leiden zijn acht hogeschooldocenten actief betrokken bij onderzoek van het lectoraat en daaruit voortvloeiende onderwijsontwikkeling. Ook andere hogescholen en universiteiten zijn betrokken. Met veertien docenten, zes lectoren en vijf hoogleraren wordt samengewerkt. Ook zijn er gastcolleges gegeven aan verschillende hogescholen in binnen- en buitenland, maar ook binnen Hogeschool Leiden (bijvoorbeeld binnen de minor licht LVB en GGZ).

Daarnaast bestaat er een project binnen de minor Werken in het Gedwongen Kader studenten de praktijk ingaan om verdiepend onderzoek te doen naar het leef- en werkklimaat en waarbij studenten ook de resultaten terugkoppelen in de instellingen. Tot slot is het lectoraat intensief betrokken bij het onderwijs van de Master Jeugdzorg.

Kennisontwikkeling

Het nieuwe conceptuele pedagogische verklaringsmodel voor kinderen in de jeugdzorg, dat in 2017 werd gepresenteerd bij de lectorale rede, is inmiddels op basis van onderzoek verder doorontwikkeld. Deze modellen worden gewaardeerd omdat ze veelal ingewikkelde literatuur op een simpele wijze samenvatten en toegankelijk maken voor werkveld en onderwijs. In het bijzonder de aandacht voor herstel en persoonsontwikkeling spreekt mensen aan. In november is deze kennis gebundeld in een nieuw leerboek voor studenten en beroepsbeoefenaren getiteld: ‘Leefklimaat!’.

Er waren verschillende belangrijke thema’s in 2019, zoals het terugdringen van repressie in het professioneel handelen van medewerkers, het zoeken naar alternatieven voor afzonderingsmaatregelen en voorkomen van veelvuldig over- of doorplaatsen, omdat deze fenomenen schadelijk zijn voor het welzijn van jeugdigen. Praktijkgericht en innovatief onderzoek maakt dat we zicht krijgen op hoe het ook kan. Dat is niet alleen belangrijk voor de kwetsbare doelgroepen, maar ook voor het welzijn en werkplezier van de medewerkers (dat bijvoorbeeld niet zelden onder druk staat als gevolg van hoog verloop onder medewerkers en baanonzekerheid).

In 2019 is er ook met en voor de praktijk van RIBW/MO onderzoek gedaan welke reflectiemethode voor professionals helpend is in de omgang met dilemma’s in de begeleiding van cliënten.

Bijzondere aandacht heeft de lector besteed in 2019 aan kennisontwikkeling over behandeling en bejegening van jeugdigen met internaliserende multiproblematiek. De lector zet zich in voor kwetsbare groepen zoals slachtoffers van loverboys en jeugdigen met suïcidale neigingen omdat zij in onze samenleving erg veel risico’s lopen en breekt een lans bij de overheid en instellingen om veelvuldige overplaatsingen en afzondering terug te dringen. Rondom deze thema’s zoekt de lector ook het maatschappelijk debat op (kranten, televisie, blogs, radio).

Tot slot is het lectoraat meerdere keren vertegenwoordigd op (inter-)nationale congressen en zijn er bijdragen geleverd door verschillende medewerkers aan boeken en andere publicaties. Ook is er maandelijks overleg binnen diverse beleidsgremia waar de lector bij aansluit (ministeries, gemeenten en andere landelijke netwerken) en participeren wij in de Belgische Academische Werkplaats ‘leefklimaat’ (60 instellingen).

Gestarte onderzoekstrajecten met financiering

Gestarte onderzoekstrajecten 2019, tweede geldstroom:

  • SIA-Raak: ‘Hoop een huis geven’ maart 2019-maart 2021
  • ZonMW: onderzoek trajectbenadering slachtoffers loverboys januari 2019-januari 2021

Gestarte onderzoekstrajecten 2019, derde geldstroom:

  • Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS): huiselijk geweld in curricula van Hogescholen oktober 2019-februari 2020
  • Leerklimaatonderzoek in het Belgische Speciaal Onderwijs 2019-2020
  • AKJ literatuurstudie: juli 2019 – september 2019