Kenniscentrum Samen Redzaam

Preventie in het sociale domein is van groot belang omdat het bijdraagt aan het voorkomen en vroegtijdig signaleren van problemen voordat deze zich ontwikkelen tot complexere en zwaardere vormen van problematiek. Het kan hierbij gaan over het tijdig signaleren en voorkomen van financiële problemen, risicogedrag bij jongeren of het vroeg herkennen van mentale gezondheidsproblemen. Door in te zetten op verschillende vormen van preventie wordt het welzijn en de veerkracht van mensen in uiteenlopende levensfasen versterkt. Tegelijkertijd draagt preventie bij aan het verkleinen van de behoefte aan intensieve of langdurige ondersteuning. Daarmee ondersteunt preventie mensen om zo volwaardig mogelijk te participeren in de samenleving en hun dagelijks leven vorm te geven.

Interprofessionele samenwerking betekent dat professionals uit verschillende disciplines gelijkwaardig en doelgericht samenwerken rond complexe (maatschappelijke) vraagstukken. Door het verbinden van diverse perspectieven, expertise en ervaringskennis ontstaat samenhangende en mensgerichte ondersteuning. Interprofessioneel werken versterkt leren, innovatie en kwaliteit van handelen en is daarmee een belangrijke voorwaarde voor effectieve, integrale en toekomstbestendige zorg en ondersteuning. Binnen de zorg voor jeugd wordt de interprofessionele samenwerking uitgebreid met systeemgericht werken, dit is een  integrale benaderingen die rekening houdt met de context van kinderen en jongeren, hun ouders en andere opvoeders.

Binnen het kenniscentrum is inclusie zowel een inhoudelijk onderzoeksthema als een leidend principe in de manier waarop onderzoek wordt uitgevoerd. Als onderzoeksthema richt inclusie zich op vraagstukken rondom toegang, uitsluiting, machtsverhoudingen en zeggenschap binnen zorg, welzijn, onderwijs en justitie. We onderzoeken hoe bestaande systemen mensen kunnen buitensluiten en welke alternatieven leiden tot meer passende en rechtvaardige ondersteuning. Tegelijkertijd vragen deze onderzoeksthema’s om een inclusieve onderzoekspraktijk. Daarom werken wij participatief en in co-creatie, met actieve betrokkenheid van burgers, cliënten, ervaringsdeskundigen en professionals. Deze werkwijze is geen doel op zich, maar een noodzakelijke voorwaarde om tot valide, bruikbare en maatschappelijk relevante kennis te komen.

Binnen deze benadering kiezen we bewust voor de inzet van ervaringsdeskundigheid. Binnen de wetenschap is lange tijd veel kennis ontwikkeld waarbij de mensen waar het over ging grotendeels alleen als informanten werden beschouwd, wat vaak leidt tot interventies en kennis die onvoldoende aansluiten bij de leefwereld van burgers en cliënten. Het kenniscentrum ziet ervaringsdeskundigheid als een gelijkwaardige kennisbron en zet ervaringskennis systematisch in binnen onderzoek, onderwijs en beroepspraktijk. Dit doen we niet alleen omdat dit de kwaliteit van interventies verhoogt, maar vanuit het principiële uitgangspunt dat kennis over mensen niet zonder hun actieve betrokkenheid tot stand kan komen.

Binnen het kenniscentrum zijn recht en ethiek zowel inhoudelijke onderzoeksthema’s als richtinggevend voor de manier waarop onderzoek wordt uitgevoerd. Veel van onze onderzoeken gaan over hoe professionals, organisaties en systemen zich verhouden tot vragen rondom bijvoorbeeld autonomie, verantwoordelijkheid, veiligheid, rechtvaardigheid en zeggenschap.

Vanuit mensenrechten, kinderrechten en zorgethiek nemen wij het gewone dagelijkse leven van burgers en cliënten als uitgangspunt. We onderzoeken hoe juridische kaders, professionele normen en ethische waarden in de praktijk samenkomen, en waar zij met elkaar schuren. Daarbij is expliciet aandacht voor dilemma’s rondom conflicterende plichten en waarden, de verantwoordelijkheden van professionals en de vraag wat in concrete situaties mag, moet en kan. Professionele ondersteuning wordt ingezet wanneer dat nodig is en vraagt om aandachtigheid: goed kijken en luisteren, het herkennen van een zorg- of hulpvraag, verantwoordelijkheid nemen en daadwerkelijk passende ondersteuning bieden. Die ondersteuning moet passend en gelijkwaardig zijn, wat betekent dat verschillen en eigenheid van mensen worden erkend en gerespecteerd en dat alle perspectieven volwaardig meewegen in de besluitvorming en zorgvuldig wordt gerapporteerd.

In onze onderzoeken zien we een verschuiving van het ‘repareren van problemen’ naar het versterken van veerkracht. Dat betekent dat niet alleen het individu of de zorg centraal staat, maar ook de bredere sociale en institutionele context. Vragen in het sociaal domein zijn geen taak van één professional of sector, maar raken aan een gedeelde verantwoordelijkheid van gezinnen, professionals, organisaties en samenleving, vaak binnen complexe juridische kaders zoals die van jeugdzorg, zorgrecht en strafrecht. Door deze ethische en juridische vraagstukken expliciet te onderzoeken, dragen we bij aan een cultuur en een samenleving die niet is gericht op maakbaarheid en perfectie, maar op menselijkheid, rechtvaardigheid en verbondenheid.