Wouter Modderkolk

Wouter Modderkolk is vanaf 15 maart werkzaam als Lector Waarde(n) van Vrijeschoolonderwijs 

Hij was sinds 2018 al als onderwijsonderzoeker verbonden aan de kenniskring van deze onderzoeksgroep.

Een rode draad in zijn werk is het versterken van de congruentie tussen intenties en handelen. Dit komt zowel in zijn promotieonderzoek als in eerdere onderzoeken naar toetsing en diversiteit naar voren.

Sinds 2022 voerde Wouter promotieonderzoek uit in samenwerking met de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij werd hierin begeleid door prof. dr. Menno Fenger, hoogleraar bestuurskunde en dr. Aziza Mayo, directeur onderzoek & ontwikkeling van Stichting NIVOZ.

In zijn promotieonderzoek richt hij zich op het spanningsveld tussen de kwalificatieopdracht en de bredere pedagogische opdracht van scholen. In het huidige Nederlandse onderwijs ligt de nadruk sterk op kwantificeerbare resultaten zoals reken- en taalvaardigheden. Deze focus leidt tot een versmalling van het onderwijsaanbod en creëert druk op scholen om zich aan te passen aan meetbare criteria, soms ten koste van het belang van de leerling.

De studie stelt dat een breed vormende benadering van onderwijs een evenwicht vereist tussen selectie (kwalificatie voor vervolgonderwijs) en pedagogische functies (brede vorming van leerlingen). Momenteel zijn veel structuren en processen gericht op de selectieopdracht, waardoor de pedagogische taak niet altijd voldoende ruimte krijgt.

Wouter onderzocht op welke manieren leraren in het voortgezet onderwijs breed vormend pedagogisch-didactisch handelen vormgeven en welke rol leiderschap en professionele ruimte hierin hebben. Hij koos hiervoor een mixed methods benadering: kwantitatieve enquêtes gevolgd door kwalitatieve casestudies. 

Vrijescholen werden gebruikt als case van scholen met een ‘breed-vormende’ onderwijsintentie. Deze scholen, opgericht door Rudolf Steiner in 1919, hadden als doel een alternatief te bieden tegen de opbrengstgerichte benadering van onderwijs.

Met dit onderzoek hoopt Wouter inzichten te bieden in hoe onderwijs kan worden verbeterd door een evenwicht te vinden tussen selectie- en pedagogische taken, en hoe leiderschap en professionele ruimte dit kunnen versterken. Het kan zowel leerkrachten als leidinggevenden in het voortgezet onderwijs inspiratie bieden om congruentie tussen intentie en handelen te versterken.

Toetsing & beoordeling op de vrijeschool

In het verleden heeft Wouter onderzoek gedaan naar het vraagstuk rondom toetsing en beoordeling binnen het vrijeschoolonderwijs. Hij heeft diverse publicaties geschreven over hoe het vrijeschoolonderwijs vorm kan geven aan een toetsbeleid dat past bij de intentie van het vrijeschoolonderwijs. Zijn laatste onderzoek over dit thema vond plaats in de vorm van een leerkring over dit thema samen met leraren en schoolleiders van 9 vrijescholen voor voortgezet onderwijs. Hun kennis, inzichten en ervaringen lees je in deze gezamenlijke publicatie: Waarde(n)vol Toetsen op de Vrijeschool..

Diversiteit en Inclusie

Samen met Jan Jaap Hubeek onderzocht Wouter het vraagstuk rondom diversiteit en inclusie binnen het vrijeschoolonderwijs. Vrijescholen zien graag dat jongeren op een volwassen wijze in de wereld komen, waarbij zij een balans weten te houden tussen wat goed is voor hen als individu en wat goed is voor het geheel. Vrijescholen slagen er goed in om leerlingen te laten ervaren dat zij er in hun eigenheid, als uniek persoon en dus ook in hun diversiteit, mogen zijn. 

Toch voelt slechts een beperkte doelgroep zich aangetrokken tot het antroposofisch gedachtengoed, zoals de vrijescholen. Met name hoger opgeleide, ‘witte’ ouders kiezen voor de vrijeschool voor hun kind. Maar het geheel, de wereld waarmee de leerlingen zich hebben te verbinden, kent natuurlijk een veel grotere diversiteit, zowel in zichtbare – onveranderlijke - kenmerken van mensen zoals geslacht en etniciteit, alsook in onzichtbare kenmerken, zoals normen, waarden, overtuigingen of competenties. De school als oefenplaats voor het leven in de wereld zou daarom ook een plaats moeten zijn waar je als leerling die diversiteit kunt ontmoeten, leren kennen en kunt leren om jezelf daartoe te verhouden. Dat laatste vraagt ook dat schoolgemeenschappen niet alleen een afspiegeling van de samenleving vormen, maar ook een oriëntatie hebben op inclusiviteit. Waar diversiteit ruimte maakt voor en zicht geeft op de verschillen tussen mensen, gaat inclusiviteit over het ontwikkelen van onderlinge verbondenheid ondanks of beter nog, dankzij die verschillen. 

De resultaten van het onderzoek zijn in september en oktober 2022 verschenen als podcast. Beluister hier de podcasts.