Goed onderwijs met minder leerkrachten: zes basisscholen bewijzen dat het mogelijk is

Klassen die naar huis worden gestuurd, mensen zonder diploma voor de klas en scholen die dure zzp’ers inhuren. De gevolgen van het lerarentekort zijn al jaren voelbaar in het Nederlandse basisonderwijs. Soms leidt dat tot wanhoop op scholen, ziet docent-onderzoeker en pedagoog Karlijn de Jong van kenniscentrum Professionaliseren door Onderwijs-pedagogisch Praktijkonderzoek van Hogeschool Leiden. “Ik spreek schooldirecteuren die vanaf mei hun mailbox niet meer durven te openen, uit angst dat een leraar heeft opgezegd en ze een vervanger moeten regelen voor het komende schooljaar. De invalpool voor leraren is standaard leeg. Directeuren zitten met hun handen in het haar en zijn constant brandjes aan het blussen.”

In het project ‘Goed onderwijs met minder docenten’ zocht Karlijn samen zes basisscholen uit de Onderwijsregio Haaglanden naar een structurele oplossing voor het lerarentekort, zonder dat dit ten koste gaat van de onderwijskwaliteit. De gevonden oplossingen zijn divers, net zoals de scholen zelf. Wat ze gemeen hebben, is dat alle scholen hun onderwijs op een andere manier organiseerden.  

Eén school koos er bijvoorbeeld voor om de lerarenondersteuner als vaste leerkracht voor de klas te zetten. De ondersteuner wordt begeleid en gecoacht door een team van bevoegde leerkrachten. Karlijn: “De directeur verwoordde mooi waarom ze hiervoor kozen: ‘We leggen de focus op de competenties die passen bij onze visie en bij onze leerlingen, in plaats van ons blind te staren op diploma's.’”  

Een andere school besloot op woensdag lessen in gym, muziek en beeldende kunst te geven. Voor die lessen kunnen de scholen vakleerkrachten inzetten, waardoor het lerarenteam tijd krijgt voor coaching van onbevoegde collega's of andere taken. 

In de zoektocht naar de oplossing, lieten de scholen zich leiden door hun visie op goed onderwijs. Karlijn: “Alle scholen zijn eerst in gesprek gegaan over wat voor hen goed onderwijs is. En over welke kinderen op hun school zitten en welke taak de school vervult in de wijk en in de levens van de kinderen. Voordat ze over oplossingen gingen nadenken, bepaalden ze welke uitgangspunten voor hun school niet onderhandelbaar zijn. Dan moet je denken aan dingen als: een veilig pedagogisch klimaat, iedereen heeft zicht op de leerlijnen en de oplossing moet bijdragen aan kansengelijkheid.”

Uit het onderzoek blijkt dat de gekozen oplossingen inderdaad zorgen voor een structurele oplossing van het lerarentekort, zonder dat de kwaliteit van het onderwijs achteruitgaat. De scholen deelden eind 2025 hun successen en valkuilen met scholen in de regio, om collega's te inspireren om hetzelfde traject te starten. Dat is precies de kracht van praktijkgericht onderzoek, stelt Karlijn. “We hebben de scholen bewust een grote rol gegeven bij het uitvoeren van het onderzoek. Door de praktijk mee te nemen als serieuze partners in het onderzoek, verdwijnen de resultaten niet als jij als onderzoeker doorgaat naar een ander project.” 

Voor schoolleiders of –directeuren die ook aan de slag willen met anders organiseren, heeft Karlijn de resultaten samengevoegd in een rapport, inclusief concrete tips. Later volgt ook de podcastreeks Goed onderwijs met minder leerkrachten, bedoeld voor schoolleiders, leraren en bestuurders waarin de deelnemende scholen hun ervaringen en aanbevelingen delen. 

In onderstaande video vertelt schoolleider Mary van der Meer van Christelijke basisschool De Gantel in Den Haag hoe zij vanuit hun visie op bewegend leren tot een effectieve oplossing zijn gekomen.