Moving (afgerond)
Het onderzoek MOVING is een grootschalig onderzoek naar de ondersteuningsmethode STAP. Deze methode zorgt voor op maat gemaakte handvatten voor de omgeving om de overstap voor leerlingen van basis- naar het middelbaaronderwijs te versoepelen.
Doel van het project
De overgang van de basisschool naar het middelbaar onderwijs is voor veel jongeren vaak een grote stap. Ze moeten wennen aan een nieuwe school die groter is dan de basisschool, waarin ze te maken krijgen met veel en onbekende leerlingen en docenten, lesroosters, wisselende klaslokalen en huiswerk. Voor jongeren die moeite hebben met sociale communicatie en veranderingen, is deze overgang vaak extra moeilijk.
Het onderzoek MOVING is een grootschalig onderzoek naar de ondersteuningsmethode Schooltransitie Afstemmingsprogramma (STAP). De methode zorgt voor op maat gemaakte handvatten voor de omgeving om de overstap voor de leerling(en) naar het middelbaaronderwijs te versoepelen. De STAP-methode is in Engeland gebleken effectief. Het doel van MOVING is om na te gaan of de STAP-methode in Nederland ook goed bruikbaar en effectief is.
Samenwerking
Het onderzoek is met vier verschillende samenwerkingsverbanden van basisscholen en middelbare scholen uit de regio’s Rotterdam en Alphen aan den Rijn opgezet en heeft in 2015 van SIA een RAAK-Pro subsidie gekregen. Het onderzoek wordt uitgevoerd op Hogeschool Leiden (Expertisecentrum Jeugd) en Hogeschool Rotterdam (Kenniscentrum Zorginnovatie).
Er wordt in het onderzoek nauw samengewerkt met de afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie van het ErasmusMC, de faculteit Sociale Wetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam, de divisie autisme van het Yulius en de academische werkplaats Samen Doen! Verder is er nauw contact met de afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie van University College London (Social Communication Disorders Clinic). Ook is er contact met de Inspectie van het Onderwijs en de gemeente Rotterdam.
Contact
Chris Kuiper
Onderzoeksgroep Waarde(n)volle Zorg voor Jeugd
Meer informatie
STAP-methode: wat en hoe?
De STAP-methode is een lichte, omgevingsgerichte en preventieve methode. Het is bedoeld om ouders en docenten te ondersteunen in de begeleiding van een leerling met autismespectrum-kenmerken bij de overstap naar de middelbare school.
STAP is een gestructureerde interventie die in Engeland speciaal voor docenten en onderwijsprofessionals is ontwikkeld om de overgang voor deze doelgroep van jongeren te ondersteunen (Murin et al., 2009-2012). Het bestaat uit drie belangrijke onderdelen:
- STAP-coach; een getrainde onderwijsprofessional die de overstap van de leerling organiseert en coördineert.
- Warme overdracht; de coach organiseert, begeleidt en overziet de bijeenkomst tussen ouders, leerling, docent van primair en voortgezet onderwijs, zodat gezamenlijk een overSTAPplan gemaakt kan.
- Het overSTAPplan; individueel begeleidingsplan.
Aanpak
In MOVING wordt onderzocht of de STAP-methode effectief is in het Nederlands regulier onderwijs, voor leerlingen bij wie sprake is van: moeite met sociale communicatie en/of moeite met flexibiliteit.
Voor deze groep jongeren is het vaak moeilijk om bij de overgang naar het middelbaar onderwijs in contact te komen met nieuwe leerlingen en docenten. Het is lastig om in een nieuwe omgeving vertrouwd te raken. Door de wisselingen in docenten en klaslokalen en de vele nieuwe leerlingen per klas, lopen deze jongeren risico dat zij zich terugtrekken, gepest worden of dat hun leerprestaties verslechteren.
De STAP-methode is aangepast aan het Nederlandse onderwijssysteem. In de regio’s Rotterdam, Alphen aan den Rijn en Gouda wordt het onderzoek afgenomen en de methode ingezet op basisscholen en daarna middelbare scholen. Vervolgens worden de ouders en desbetreffende leerling geïnformeerd en gevraagd om deel te nemen aan het project. De deelnemende scholen de methode nadat het onderzoek is afgerond.
Controlegroep
Doordat de STAP-methode onderzocht wordt op effectiviteit is een controlegroep noodzakelijk. Hierdoor ontvangt de helft van de deelnemers van het onderzoek de STAP-methode. De controlegroep ontvangt de 'overstap zoals gewoonlijk'. Dit betekent dat de leerlingen van de controlegroep rond mei geen STAP-coach en warme overdracht ontvangen. Vragenlijsten in maart, oktober en mei worden door beide groepen ingevuld. De leerlingen worden volledig willekeurig aan één van de twee groepen toegewezen.
Om de effectiviteit van de STAP-methode aan te tonen vullen zowel ouder/voogd, leerling, leerkracht van groep 8 en de mentor vragenlijsten in. Daarnaast wordt met de ouder en later met de mentor een interview afgenomen over de deelnemende leerling. De leerling hoeft hier niet bij te zijn. De gegevens van de vragenlijst en van het interview zijn uitsluitend voor onderzoeksdoeleinde en worden geanonimiseerd voor onderzoek analyses. De school ontvangt deze gegevens over de leerling niet.
Achtergrond
STAP is een gestructureerde interventie die in Engeland speciaal voor docenten en onderwijsprofessionals is ontwikkeld om de overgang voor deze doelgroep van jongeren te ondersteunen (Murin et al., 2009-2012).
Door de gerichte informatie en praktische handvatten voor docenten van het middelbaar onderwijs is er een handelingsplan van een leerling die direct in de klas toegepast kan worden.
Eerste onderzoeksresultaten STAP
De eerste onderzoeksresultaten van de oorspronkelijke STAP uit Engeland (STEP-ASD) zijn in 2015 gepubliceerd (Mandy et al., 2015a; 2015b). Uit deze resultaten blijkt dat de interventie op school goed bruikbaar is en dat de jongeren met autisme die de overgang met behulp van STAP/STEP-ASD hebben gemaakt minder emotionele- en gedragsproblemen in de eerste klas hadden dan de groep jongeren die deze overgang zonder deze methode hadden gedaan. In overleg met de auteurs, hebben wij de interventie naar Nederland gehaald. Wij hebben deze vervolgens vertaald en aangepast aan het Nederlandse onderwijssysteem en voor een bredere doelgroep van jongeren met problemen in de sociale communicatie en flexibiliteit.
De STAP-coach training
In deze methode brengt een STAP-coach alle betrokkenen samen, organiseert en leidt een warme overdracht en stelt in samenwerking met de ouders, leerling, leerkracht van groep 8 en nieuwe mentor een concreet plan om de leerling passend te ondersteunen. De STAP-coach begeleidt dus het proces van de schooltransitie, checkt of de afspraken worden uitgevoerd en is tevens aanspreekpunt voor advies.
De volgende video's bevatten de 4 delen van de digitale STAP-training. De training is bedoeld voor onderwijsprofessionals of andere geïnteresseerden die als STAP-coach de methode willen gaan inzetten in de praktijk. De training duurt 1 uur in totaal, het wordt sterk aangeraden om alle delen op volgorde eerst te doorlopen voordat u deze inzet in de praktijk.
STAP-coach training deel 1
STAP-coach training deel 2
STAP-coach training deel 3
STAP-coach training deel 4
Het STAP-boek
Download hier het STAP-boek. Dit boek biedt alles wat de STAP-coach nodig heeft: uitleg over de procedure, informatie over de aanpak bij verschillende thema's die voor deze leerlingen relevant zijn, praktische leerling- en omgevingsgerichte strategieën voor in de klas en bijlagen die aansluiten bij de thema's. Daarnaast bevat het STAP-boek onder andere screeningslijsten die je kunt invullen ter voorbereiding op de warme overdracht om de zorgen rondom de overstap te inventariseren, en het OverSTAPplan, waarin je de afgesproken strategieën op een praktische manier kunt vastleggen.