Zorg voor de toekomst: Nieuwe onderzoekslijn 'Klimaatveerkrachtige Zorg' van start

"De noodzaak voor deze nieuwe onderzoekslijn is groot", vindt Leontien. "Wereldwijd wordt de klimaatcrisis gezien als de belangrijkste gezondheidscrisis van deze eeuw. Ook in Nederland zien we dat kwetsbare groepen, zoals ouderen en mensen met een chronische ziekte, steeds vaker in de problemen komen door klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan hartklachten of ademhalingsproblemen die verergeren tijdens een hittegolf." 

Tegelijkertijd is de zorg nog onvoldoende voorbereid op deze toenemende weersextremen. Sterker nog: indirect draagt de zorg bij aan de klimaatcrisis. Want terwijl zorgprofessionals patiënten proberen te helpen, houden ze een systeem in stand dat voor 7% bijdraagt aan de nationale CO2-uitstoot. Dat is meer dan de Nederlandse luchtvaart in 2025 uitstootte (6,6%). Leontien: "Er is dus een dringende behoefte aan een fundamentele verandering: we moeten toe naar zorg die de patiënt beschermt, zónder de planeet verder te belasten." 

"Binnen deze nieuwe onderzoekslijn kijken we specifiek naar de onmisbare rol van verpleegkundigen", legt Leontien uit. Waarom juist zij? "Omdat zij de grootste groep zorgverleners vormen en in heel direct contact staan met de kwetsbare mensen in onze samenleving. Zij kunnen als geen ander signaleren wanneer iemand risico loopt, en patiënten en hun families ondersteunen om zichzelf beter te beschermen tegen bijvoorbeeld hitte." Op dit moment is er nog nauwelijks aandacht voor dit onderwerp in het verpleegkundig onderwijs en werkveld. Het ontbreekt (toekomstig) verpleegkundigen aan bewustzijn, verpleegkundig leiderschap, competenties en handelingsperspectief om de transitie naar klimaatveerkrachtige zorg te maken. 

Leontien: "Dat is zorg die in staat is om te anticiperen op, te reageren op, om te gaan met, te herstellen van, en aan te passen aan klimaat-gerelateerde impact en stress. En tegelijkertijd de milieu-impact van de zorg verkleint om duurzame verbeteringen in de volksgezondheid te realiseren, ondanks een instabiel klimaat."  

Het onderzoek is onderdeel van onderzoeksgroep Verpleegkundig Leiderschap van Kenniscentrum Vitaliteit en Eigen Regie (binnen de hogeschool beter bekend als KC VEER). De projecten richten zich op drie praktische niveaus: 

1. Direct patiëntencontact: Hoe kunnen verpleegkundigen kwetsbare groepen signaleren, voorlichten en ondersteunen en de kwetsbaarheid voor bijvoorbeeld hitte verlagen? 
2. De organisatie van zorg: Hoe passen we zorgprocessen aan als er een weerdreiging is? Bijvoorbeeld hoe ontwikkelen we betere protocollen om te anticiperen op hittegolven, zodat we de kwaliteit van zorg te garanderen? 
3. Slimme samenwerkingen: Hoe kunnen we over de grenzen van de zorg heen werken, bijvoorbeeld door techniek in te zetten voor waarschuwingssystemen en signaleringsinstrumenten, of samen met experts in techniek of groenvoorziening de omgeving van de patiënt veiliger en koeler te maken? 

In de beginfase zal de onderzoekslijn zich vooral richten op de meest urgente uitdaging van dit moment: het voorkomen van gezondheidsklachten door extreme hitte. 

Dr. Leontien van Wely gaat dit belangrijke thema de komende jaren op de kaart zetten in de rol van associate lector. Zij werkt daarbij hecht samen met lector Verpleegkundig Leiderschap Kim Verhaegh. Hun gezamenlijke doel is om het handelingsperspectief en leiderschap van (toekomstige) verpleegkundigen te versterken om de transitie naar klimaatveerkrachtige zorg te maken. Door hen de juiste kennis en vaardigheden mee te geven, kunnen zij met meer zelfvertrouwen leiding nemen in deze noodzakelijke zorgtransitie. Met als doel de gezondheid van kwetsbare groepen nu en in de toekomst te beschermen tegen de invloed van klimaatverandering. Hiermee maakt Hogeschool Leiden een belangrijke maatschappelijke opdracht uit het instellingsplan waar: We doen relevant onderzoek waarmee we professionals helpen hun beroepspraktijk te vernieuwen en te verbeteren.