Nynke over de zoektocht naar de wezenlijke essentie van het onderwijs

De groei van een jong mens en ik durf wel te stellen ook als je volwassen bent, vindt plaats zodra er sprake is van autonomie, verbinding en competentie , iets dat ver te zoeken is als je gaat voor een cijfer in plaats van voor jezelf, was de conclusie van het artikel. De dag ervoor organiseerde Centrum onderwijs & innovatie Leiden een maatschappelijke opstelling met een onderwijsvraag en de synchroniciteit wil dat het hier nou precies over ging.

Een maatschappelijke opstelling is wat Otto Scharmer in zijn boek Theory U, Social Presencing Theater  noemt. Het is een visuele weergave van een complexe situatie in de wereld. Het mooie is dat je inzichtelijk kan krijgen, hoe deze complexe situatie er nu uitziet en hoe de verschillende stakeholders deze situatie ervaren. Daarnaast kun je ook de aanwezige deelnemers in de opstelling laten bewegen naar de best mogelijke toekomst. Hierdoor krijg je soms verrassende informatie over wat er eigenlijk als eerste te doen is, als je deze situatie wilt veranderen. 

Terug naar de vraag die we met elkaar onderzocht hebben in de maatschappelijke opstelling: ‘Hoe komen we tot de wezenlijke essentie van het onderwijs?’ De rollen die we opstelden waren heel divers. Van kinderen en hun ouders, leerkrachten en schoolleiders tot de economie, de tijdsgeest en de mensvisie. Otto Scharmer geeft aan, dat in een opstelling, je altijd ook plek te maken hebt voor de aarde en de uitgesloten minderheid. De laatste roept meestal wel wat vragen op. Hij geeft aan dat we altijd vanuit onze eigen blik kijken naar een situatie en daarin heel vaak, ook als we ons best doen, de uitgesloten minderheid vergeten. Dit is het element of die groep die ‘vergeten’ wordt, als het over dit thema gaat. 

In de opstelling werd als eerste zichtbaar dat de stakeholders in het onderwijs als los zand verspreidt stonden in de ruimte. Er werd veel druk ervaren en onmacht om alles bij elkaar te houden. Vooral de maatschappij, de aarde, kinderen, ouders en leerkrachten keken naar beneden en voelden zich vast zitten. De leerkracht gaf aan ‘moe’ te zijn, de maatschappij voelde ‘onrust’. Het meest opvallende was dat het kind en de uitgesloten minderheid zich één voelden. Toen er beweging ontstond naar de best mogelijke toekomst gingen eerst de ouders en de kinderen recht op staan. Hierdoor ontspande het onderwijssysteem zich wat meer. De ouders en hun kinderen werden de hoofdactor, het leidinggevende principe in het onderwijs, in plaats van de groep zonder stem, de groep die het ondergaat.

Dat het kind zich ook de uitgesloten minderheid voelde liet ook zien dat de autonomie van de leerling ver te zoeken is. Het riep bij ons vragen op: Waarom zit het kind niet aan de ontwerptafel van zijn of haar eigen onderwijs? En hetzelfde geldt voor ouders. De mensen die het beste weten wat goed is voor hun kind worden in veel gevallen buiten de deur gehouden van het onderwijs. In plaats van dat ze stoel aan de tafel hebben. De opstelling gaf duidelijk weer dat zodra deze groepen niet meer de uitgesloten minderheid zijn en opstaan en hun onderwijsrecht in eigen hand nemen, het systeem zich naar een betere toekomst toe beweegt.

In veel gesprekken over ‘nieuw’ of ‘ander’ onderwijs wordt de aanval gevoeld op het huidige systeem. Er wordt gevoeld dat terwijl er met zo veel hart voor kinderen gewerkt wordt en dit niet gezien wordt. In de opstelling werd vooral duidelijk dat dit gevoeld werd door leidinggevenden in het onderwijs. Schoolleiders, bestuurders en de overheid konden pas ontspannen toen er erkenning kwam voor hoe zij hun werk hebben gedaan. Om de toekomst vorm te geven hebben we te eren waar we vandaan komen en hoeveel werk en liefde daar is ingebracht. Daarnaast hebben we ook te doen wat nu goed is en dat heeft ook afscheid tot gevolg. Dat doe je niet door te oordelen over wat was en je daar tegen af te zetten, maar door af te stemmen op wat we diep van binnen voelen op dit moment.

De opstelling laat zien dat dit begint bij het herstel van het kind als de uitgeslotene van zijn of haar eigen groeiproces. En bij het herstel van de ouder als mentor in het leerproces van het kind, waardoor ze beiden rechtop kunnen gaan staan en eigenaarschap kunnen nemen over de ontwikkeling. Het herstellen van de autonomie, verbinding en competentie waar het over gaat in de theorie van Luc Stevens en in het artikel van de Correspondent.

Wat zichtbaar werd in deze middag doet recht aan al die initiatieven door het hele land van ouders die eigen scholen opzetten voor hun kinderen. Soms heel professioneel en met ondersteuning van mensen die al jaren in het onderwijs werken, soms houtje-touwtje met een groep ouders die eigenlijk niet weten waar ze aan beginnen, maar die voelen dat het anders moet. Hier neemt het kind en waar dat kind het niet kan, de ouder het heft in handen. Zodat we zonder ons af te zetten toe kunnen bewegen naar onderwijs dat gaat over, leven, geven en weten.

Bij Centrum onderwijs & innovatie Leiden verzorgen we Maatschappelijk opstellingen en geven we advies en begeleiding aan schoolteams, schoolleiders en organisaties in Systemisch Werk. Heb jij een vraagstuk over Systemisch Werk en wil je eerst eens kennis met ons maken om te zien of we iets voor je kunnen betekenen? Laat vrijblijvend je contactgegevens achter dan neemt een van onze experts van het Centrum onderwijs & innovatie Leiden (COIL) contact met je op, om een afspraak te maken voor het gratis consult. Maak alvast kennis met Nynke.

Eerstvolgende maatschappelijke opstellingen zijn op 11 januari 2024 en 9 april 2024.