Nynke over verschillende vormen van sabotage

Als mensen het ergens niet mee eens zijn, maar ze voelen druk om toch mee te doen, dan is sabotage gedrag vertonen een uitweg. Dit geldt voor allerlei verschillende relaties, maar ook in organisaties. Op de werkvloer kom je het overal tegen en laat het vaak een spoor achter van onuitgesproken kwesties.

“Ja, dat doe ik!” zei ik een paar jaar geleden toen ik voor het eerst over de sabotagelijn van Deep Democracy hoorde. Ik sloeg mijn hand voor mijn mond en mijn wangen werden rood. Ik stond vooraan als het ging om transparant zijn op de werkvloer, maar ik werd geconfronteerd met gedrag dat ik bijna dagelijks vertoonde en waarvan ik niet had doorgehad dat het sabotage was. Deze reactie zie ik ook vaak terug bij deelnemers, op het moment dat we de sabotagelijn uitleggen aan teams die wij helpen om een professionele cultuur te bouwen in hun organisatie. De realisatie van wat hier eigenlijk allemaal onder valt komt vaak wel even binnen. Want waar hebben we het dan over? Over grapjes bijvoorbeeld of roddelen. En een andere heel herkenbare voor veel mensen; slechte communicatie of vertragen. Je kunt je afvragen of een grapje maken over de nieuwe directeur meteen sabotage gedrag is en misschien is dat het niet. Maar op het moment dat het vaker voor komt, valt het zeker in die categorie. Want door grapjes te maken geef je aan iemand niet serieus te nemen. Zo was ik zelf best goed in sarcastische grappen en het vinden van excuses waarom ik bepaalde zaken niet op orde had. As ik dit gedrag écht onderzocht bij mezelf, deed ik dit vooral omdat ik het oneens was met het werk dat ik moest doen of onvrede voelde over de gang van zaken. Nu is dat een keer niet erg, maar als het een terugkerend patroon is en meerdere mensen er (op hun eigen manier) aan mee doen, dan is er sprake van onuitgesproken kwestie in de onderstroom van de organisatie dat een plek verdient of gehoord moet worden. Doe je dit niet, dan zal het sabotagegedrag versterken en ontstaat er gedoe en oud-zeer. Altijd!

Wat is dat de ‘onderstroom’ in je organisatie? De onderstroom is onderdeel van de cultuur en dat is grotendeels onzichtbaar. Het gaat over de verhoudingen tussen mensen of zoals Galenkamp en Schut (2020) zeggen in hun boek over de professionele schoolcultuur: “Cultuur is gedrag. De onderliggende overtuigingen die mensen hebben over zichzelf, de ander en de wereld, worden op een onbewust niveau met elkaar gedeeld en gecommuniceerd en dit vormt hun gedrag. Het vertonen van dit gedrag zorgt uiteindelijk voor bevestiging van de overtuiging die erachter ligt (selffulfilling prophecy)”. Dus met andere woorden: als jij de werkprocessen op het werk vertraagt door uitstel gedrag te vertonen, dan laat je iets zien over jouw onderliggende overtuigingen. Als die overtuiging is dat dit er niet toe doet, of je diegene die het aan je gevraagd heeft onprettig vindt, dan kan dat zo maar opgepikt worden door anderen en opeens onderdeel worden van een overtuiging die met elkaar gedeeld wordt. Zo gaat het werk steeds stroever en ontstaat er een onuitgesproken kwestie en dus onderstroom.

Er zijn verschillende soorten sabotage die eigenlijk van klein naar groot gaan. Het start bij: grapjes, sarcastische grapjes en excuses. Dan gaat het over naar roddelen, slechte of verstoorde communicatie en vertragen. De laatste zijn sabotagevormen die niet meer in de onderstroom zitten maar heel aanwezig kunnen zijn, namelijk opzettelijk tegenwerken, staken of oorlog/vertrek. Als je weet dat in het begin van de sabotagelijn, voor je gevoel, onschuldige elementen zitten, die je regelmatig tegenkomt bij collega’s, dan kan het de moeite waard zijn om hier het gesprek over aan te gaan om vormen van de laatste categorie te voorkomen.

Toen ik eenmaal wist dat ik sabotage gedrag vertoonde, merkte ik dat er een hulpvraag ontstond, voor mezelf om me beter te leren uitspreken, maar ook in het team, om inzichtelijk te krijgen dat we met elkaar verantwoordelijk zijn voor de cultuur die er bij ons leeft en hoe we met elkaar communiceren. Nu kan ik bij mezelf herkennen wanneer ik een sarcastisch grapje wil maken en opmerken dat ik eigenlijk het gesprek aan heb te gaan met één van mijn collega’s. Belangrijker nog, ik weet hoe ik dat gesprek kan voeren en mijn collega en ik zijn allebei bekwaam in een ongemakkelijk gesprek voeren, waardoor het zo veel eenvoudiger wordt om elkaar aan te spreken als je ontdekt dat je eigenlijk de boel wil gaan saboteren.

Bij Centrum Onderwijs & Innovatie Leiden begeleiden we teams om te kijken naar de onderstroom in hun organisatie en wat dit laat zien over de cultuur. Samen zoeken we naar de vragen van jouw organisatie en laten wat we tegen komen leidend zijn in het teamproces.