Tegel 8 - Beperkte gezondheidsvaardig-heden
Ruim 1 op de 3 Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. BiBoZ biedt daarom aangepaste, begrijpelijke beweegverhalen en praktische tips (zoals korte zinnen, beeldgebruik en hulp van naasten) om deze cliënten effectief te herkennen en te stimuleren tot bewegen.
Aangepaste beweegverhalen
Niet iedereen verwerkt en begrijpt informatie op dezelfde manier. Ruim 1 op de 3 Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden.¹ Om ervoor te zorgen dat de BiBoZ tools door zoveel mogelijk mensen te gebruiken zijn, zijn er aangepaste versies van de beweegverhalen ontwikkeld. Deze verhalen gebruiken eenvoudige taal, een duidelijke opbouw en herkenbare situaties. Hierdoor wordt de inhoud toegankelijker en kunnen cliënten gemakkelijker aansluiten bij de thema’s en gesprekken rondom duurzaam beweeggedrag.
Op deze pagina lees je hoe en bij wie je de aangepaste verhalen kunt inzetten, zodat je beter kunt aansluiten bij de behoeften van cliënten met beperkte gezondheidsvaardigheden en hen optimaal kunt ondersteunen bij het ontwikkelen van duurzaam beweeggedrag. Hieronder kun je de aangepaste beweegverhalen downloaden.
Download de aangepaste beweegverhalen
Wat zijn beperkte gezondheidsvaardigheden?
Gezondheidsvaardigheden staan voor de cognitieve- en sociale vaardigheden die bepalend zijn voor de motivatie en het vermogen van het individu om toegang te krijgen tot informatie, deze te begrijpen en gebruiken op manieren die de gezondheid van het individu bevorderen of behouden.²
Er zijn 3 verschillende type gezondheidsvaardigheden; functionele vaardigheden, interactieve of communicatieve vaardigheden en kritische vaardigheden.³ Functionele vaardigheden omvatten de basisvaardigheden die nodig zijn voor het lezen, schrijven en rekenen met betrekking tot gezondheid.³ Interactieve vaardigheden bestaan uit de cognitieve en sociale vaardigheden die nodig zijn om informatie te verkrijgen, begrijpen en nieuwe informatie toe te passen op het eigen leven.³ Kritische vaardigheden zijn de gevorderde cognitieve vaardigheden en sociale vaardigheden die worden toegepast om informatie kritisch te analyseren en te gebruiken om meer controle uit te oefenen in het eigen leven.³
Voor meer informatie: bekijk de Factsheet van Pharos over laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden.
Hoe herken je beperkte gezondheidsvaardigheden bij de cliënt?
Signalen laaggeletterdheid
De cliënt:
- Vermijdt lees- en schrijfsituaties
- Is ongemakkelijk bij de vraag om iets op te schrijven of te lezen
- Komt te laat of veel te vroeg op een afspraak of op de verkeerde dag
- Heeft meerdere papieren maar weet niet wat wat is
- Belt altijd voor het maken van een afspraak of komt langst; maakt geen gebruik van de mogelijkheid om online een afspraak te maken of te mailen; laat de afspraak maken door iemand anders
- Uitspraken als: ‘Ik ben mijn bril vergeten’ of ‘Dat formulier vul ik thuis wel in’
Signalen beperkte gezondheidsvaardigheden
De cliënt:
- Stelt geen vragen
- Heeft geen of beperkte kennis van het functioneren van het eigen lichaam
- Vult digitale vragenlijsten niet in
- Heeft moeite met het vertellen van zijn klachten in een chronologisch verhaal
- Laat de professional alle beslissingen/ keuzes te maken
- Antwoordt niet in lijn met de gestelde vragen
- Geeft sociaal wenselijke antwoorden
Hoe help je een cliënt met beperkte gezondheidsvaardigheden?
Als je vermoedt dat een cliënt moeite heeft met lezen en schrijven of denkt dat een cliënt moeite heeft met het begrijpen en toepassen van medische informatie, vraag dit dan na. Zorg voor een vertrouwde en respectvolle sfeer en normaliseer dat de informatie die je geeft voor veel mensen ingewikkeld is. Vraag bijvoorbeeld: ‘Veel mensen hebben moeite met het lezen van folders/ het invullen van vragenlijsten, hoe is dat voor u?’ of ‘Helpt iemand u wel eens met het invullen van vragenlijsten of het lezen van brieven?’
Tips
- Maak korte zinnen. Gebruik de tegenwoordige tijd. ‘Ik loop. Ik zit. Ik spreek’
- Kies dezelfde woorden die de patiënt gebruikt
- Gebruik eenvoudige taal maar spreek de patiënt als een volwassen persoon aan
- Beperk de informatie en herhaal de belangrijkste punten en instructies
- Laat stiltes vallen
- Maak gebruik van afbeeldingen of doe iets voor
- Zet geteste visuele voorlichtingsmaterialen in
Voor cliënten met beperkte gezondheidsvaardigheden kan het lastig zijn de BiBoZ methode te doorlopen. Wat hierbij kan helpen is om bepaalde onderdelen samen met de cliënt te doen of betrek een partner, familielid of vriend/ vriendin bij het proces. Raad bijvoorbeeld aan om de verhalen samen met de partner door te lezen.
Bekijk alle tips van Com-in-actie (pdf)- Rademakers, J., Heijmans, M. Kennissynthese 2024. Gezondheidsvaardigheden in Nederland: actuele kennis en inzichten. Utrecht: Nivel, 2024. 46 p.
- Nutbeam, D., (2000) Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, Volume 15, Issue 3, September 2000, Pages 259–267
- Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Soc Sci Med. 2008 Dec; 67(12): 2072-2078.