Interprofessionele samenwerking in het ziekenhuis

Een goede samenwerking tussen verpleegkundigen en artsen is een belangrijke voorwaarde voor de kwaliteit en veiligheid van zorg. Onderzoek laat zien dat een gebrek aan samenwerking kan leiden tot medische fouten en ongewenste voorvallen. Tegelijkertijd versterkt goede professionele samenwerking de arbeidstevredenheid en het behoud van verpleegkundigen—een cruciale factor gezien de aanhoudende personeelstekorten in de zorg. Inzicht in hoe deze samenwerking functioneert en hoe deze versterkt kan worden, is daarmee essentieel.

De Onderzoeksgroep Verpleegkundig Leiderschap Leiden voerde twee complementaire onderzoeken uit naar interprofessionele samenwerking in het ziekenhuis. Beide studies geven vanuit verschillende invalshoeken inzicht in kansen om de samenwerking tussen verpleegkundigen en artsen te verbeteren.

1. Ervaringen met interprofessionele samenwerking tussen verpleegkundigen en artsen

Dit onderzoek bracht in kaart hoe verpleegkundigen, artsen en arts-assistenten de samenwerking ervaren en welke kansen zij zien om deze te verbeteren.

Aanpak

Het onderzoek vond plaats in Alrijne en maakte gebruik van: focusgroepen, semigestructureerde interviews en observaties tijdens klinische visites. De gegevens zijn geanalyseerd met reflexieve thematische analyse.

Belangrijkste bevindingen

Uit het onderzoek kwamen drie overkoepelende thema’s naar voren:

1. Betrokken zijn Verpleegkundigen voelen zich niet altijd volledig betrokken bij artsen en besluitvorming. Relatieopbouw blijkt cruciaal voor samenwerking.
2. Wederzijdse professionele verwachtingen Verpleegkundigen en artsen hechten aan deskundigheid, maar benoemen verschillende behoeften: artsen noemen vooral communicatievaardigheden; verpleegkundigen ervaren soms onvoldoende erkenning van hun expertise.
3. Drempelvrij kunnen delen Hoewel artsen zichzelf benaderbaar vinden, ervaren verpleegkundigen een drempel door bestaande hiërarchische structuren.

Conclusie

Er is duidelijke behoefte en potentie voor structurele verbetering van de samenwerking tussen beide beroepsgroepen. De impact van hiërarchie is nog merkbaar en vraagt om blijvende aandacht, gezamenlijke scholing en het versterken van onderlinge relaties om tot duurzame verandering te komen.

2. De Interprofessionele Ziekenhuispraktijk

Een verkennend onderzoek & ontwikkeling van een Microlearning-tool

Het tweede onderzoek richtte zich op wat interprofessioneel samenwerken voor verpleegkundigen en artsen betekent en hoe dit in de dagelijkse praktijk beter kan worden ondersteund. Centraal stond het identificeren van succesfactoren voor samenwerking én het ontwikkelen van een praktische tool om deze samenwerking te versterken.

Belangrijkste bevindingen

Interprofessioneel samenwerken draait om gezamenlijke afstemming met en rondom de patiënt. Het bespreekbaar maken van samenwerking is in de dagelijkse ziekenhuishectiek niet vanzelfsprekend. Afdeling- en ziekenhuiscultuur, communicatiestijlen en hiërarchische patronen spelen een belangrijke rol. Voorwaarden voor beter samenwerken zijn o.a.:

•  uitwisseling van elkaars expertise
•  duidelijke verwachtingen
•  effectieve communicatie
•  gezamenlijke scholing
•  verpleegkundig leiderschap
•  een passende fysieke overlegomgeving

Daarnaast bleek dat veel professionals zich nog onvoldoende bewust zijn van het ontwikkelen van een interprofessionele identiteit, aanvullend op de eigen beroepsidentiteit. Bewustwording hierover vormt een belangrijke stap richting duurzame verbetering van samenwerking.

Ontwikkeling van een Microlearning Op basis van goede praktijkvoorbeelden en de ervaringskennis van professionals ontwikkelden we een Microlearning (mobiele tool) die kan worden ingezet in:

•  onderwijs en praktijkonderwijs
•  dagelijkse praktijk, als onderdeel van lifetime learning

Thema’s zoals communicatie, teamwork, reflectie en patiëntparticipatie vormen de kern van deze tool. De Microlearning werd getest in twee ziekenhuizen en positief beoordeeld, vooral vanwege de herkenbare en toepasbare inhoud.

Consortium

Hoofdaanvrager: Dr. Margreet van der Cingel, NHL Stenden & Frisius MC, Hogeschool Leiden, Alrijne Zorggroep, Primio, LUMC, UMCG, Universiteit Groningen

Samen bieden deze onderzoeken een verdiepend beeld

Beide onderzoeken laten zien dat verpleegkundigen en artsen de samenwerking als waardevol ervaren, maar dat verdere versterking nodig en mogelijk is. Waar het eerste onderzoek vooral de ervaringen en behoeften in kaart brengt, richt het tweede onderzoek zich op het ontwikkelen van concrete ondersteuning voor de praktijk. Samen geven ze handvatten voor ziekenhuizen die interprofessionele samenwerking structureel willen verbeteren.