Meet de Mees

In Nederland wordt op grote schaal gebruik gemaakt van bestrijdingsmiddelen. Tegelijkertijd is er zowel onduidelijkheid als zorg over de verspreiding van deze stoffen in onze leefomgeving en de gevolgen voor de volksgezondheid. De maatschappelijke druk om ten aanzien van bestrijdingsmiddelen het voorzorgsbeginsel toe te passen groeit.

Om effecten te kunnen bestuderen is het noodzakelijk om te weten in hoeverre bestrijdingsmiddelen in onze directe leefomgeving voorkomen. De koolmees kan ons hierbij helpen. Deze vogel komt vrijwel overal voor in natuur, platteland en stad. Gedurende het broedseizoen verzamelt een koolmees in zijn directe omgeving, die ook vaak onze directe leefomgeving is, nestmateriaal en duizenden rupsen. Hierbij komen lokaal aanwezige bestrijdingsmiddelen in de koolmezen, hun eieren en jongen terecht. Dit maakt de koolmees een uitermate geschikte soort om de verspreiding van bestrijdingsmiddelen in heel Nederland in kaart te brengen.

Citizen science approach

Dat doen we met behulp van een citizen science approach, waarbij we niet-uitgekomen eieren en dode jonge koolmezen verzamelen die na afloop van het broedseizoen achterblijven. De hierin aanwezige bestrijdingsmiddelen worden geanalyseerd met een speciaal hiervoor ontwikkelde methode gebaseerd op vloeistofchromatografie gekoppeld aan massaspectrometrie (LC-MS). We zullen onze data vergelijken met de Bestrijdingsmiddelenatlas om te beoordelen of koolmeesgegevens kunnen bijdragen aan een beter inzicht in de bestrijdingsmiddelenverspreiding.

Overheden, zoals de gemeente Leiden, kunnen de projectresultaten inzetten om beleid te ontwikkelen gericht op het verminderen van bestrijdingsmiddelgebruik, het bevorderen van biodiversiteit en het ondersteunen van een gezondere leefomgeving. Vogelbescherming Nederland zal dit op landelijk niveau coördineren via haar uitgebreide netwerk en publieke betrokkenheid.

Biobank voor eieren en nestjongen

Om duurzaam gebruik van de onderzoeksresultaten te garanderen zal het MdM-consortium een biobank voor eieren en nestjongen van koolmezen aanleggen ten behoeve van toekomstig onderzoek naar de aanwezigheid, transmissieroutes en effecten van bestrijdingsmiddelen in relatie met biodiversiteit en volksgezondheid.

Wat wordt er onderzocht?

Het project richt zich op het analyseren van niet-uitgekomen eieren en dode nestjongen van koolmezen. Deze worden in het laboratorium onderzocht op de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen. Met behulp van de verkregen data wordt de verspreiding van bestrijdingsmiddelen in Nederland in kaart gebracht.

Wat is de rol van deelnemers?

Deelnemers helpen door:

Gedurende het broedseizoen koolmezen die in hun nestkast(en) broeden in de gaten te houden
Eventuele niet-uitgekomen eieren en dode nestjongen van koolmezen te verzamelen en aan te melden voor onderzoek.

Onderzoeken jullie ook pimpelmezen?

Nee, dit project richt zich uitsluitend op koolmezen. Het is dus niet de bedoeling om andere vogelsoorten, zoals pimpelmezen, te betrekken bij dit onderzoek.

Wat gebeurt er met de verzamelde gegevens?

De gegevens worden gebruikt om wetenschappelijke inzichten te verkrijgen over de verspreiding van bestrijdingsmiddelen in Nederland. De resultaten worden verwerkt volgens het Privacy Statement van Hogeschool Leiden. Aan het einde van het onderzoek ontvangt iedereen een algemene terugkoppeling met de belangrijkste resultaten.

dr. Peter Lindenburg

Koolmezen zitten vol met data die ons kunnen gaan helpen om bestrijdingsmiddelen nog beter in kaart te brengen. En daarbij hebben we jouw hulp nodig.

Peter Lindenburg

Lector Analytical Biosciences

[email protected]

Dossier: RAAK.PUB13.035
Startdatum: 1 september 2024
Einddatum: 31 augustus 2026
Regeling: RAAK-publiek

Thema's

Bètatechniek
Gebouwde omgeving duurzaam en leefbaar
Gezondheid en Welzijn
Sleuteltechnologieën en duurzame materialen

Meer informatie

Er hebben

2283

burgerwetenschappers zich aangemeld om deel te nemen aan het project!

Inmiddels hebben er al meerdere online spreekuren van het Meet de Mees-project plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst beantwoordde projectleider dr. Peter Lindenburg vragen van burgerwetenschappers en vertelde hij over de laatste ontwikkelingen van het project.

Het waren een geslaagde sessies! We willen iedereen bedanken die erbij was en waardevolle ideeën heeft gedeeld.

Het onderzoek staat onder leiding van het Kenniscentrum Leiden Centre for Applied Bioscience (LCAB) van Hogeschool Leiden en wordt mede mogelijk gemaakt door een subsidie van het Nationaal Regieorgaan SIA.

Het consortium bestaat uit:

Het klankbord bestaat uit:

Vereniging Meten=Weten
Naturalis Biodiversity Center
Gepensioneerd onderzoeker van CLM Onderzoek & Advies
Centrum Veiligheid Stoffen en Producten van het RIVM en bijzonder hoogleraar Environmental toxicology and biodiversity aan Universiteit Leiden

Nieuwsbrieven

Meet de Mees koos-dansen-koolmees-koosdansen-0652.jpg

Voorjaar 2026

Lees hier de nieuwsbrief 11

Jelle-de-Jong-Koolmees-Jelle-de-Jong-(7)

Vogels zoals de koolmees houden van een gevarieerde tuin.

Vogelbescherming Nederland geeft enkele tips

Informatie voor alle burgerwetenschappers en een update van het project.

Lees hier nieuwsbrief nr. 7

In deze nieuwsbrief leest u de oproep om uw nesten aan te melden. Ook informeren wij u graag over het online spreekuur dat wij op 23 april hebben gehouden.

Lees hier nieuwsbrief nr. 4

Wat vertelt de koolmees ons in 2026?

Lees hier de nieuwsbrief 10

Instructies voor verzamelhubs

Lees hier de nieuwsbrief voor verzamelhubs

Registreer uw monster voor 9 juni!

Lees hier nieuwsbrief nr. 6

Het broedseizoen is in volle gang en we willen u graag op de hoogte brengen van enkele belangrijke updates en aankondigingen rondom het project Meet de Mees.

Lees hier nieuwsbrief nr. 3

Laatste verzamelronde achter de rug – bedankt!

Lees hier de nieuwsbrief 9

Tweede verzamelronde: registreer uw monster voor 15 september!

Lees hier de nieuwsbrief 8

Broedseizoen is in volle gang!

Lees hier nieuwsbrief nr. 5

In deze nieuwsbrief leest u een stapsgewijze uitleg over wat te doen als u een broedende koolmees in uw nestkast aantreft.

Lees hier nieuwsbrief nr. 2

Graag brengen we u via deze nieuwsbrief op de hoogte van de laatste ontwikkelingen van ons gezamenlijke citizen science project 'Meet de Mees'.

Lees hier nieuwsbrief nr. 1

In de media

Bestrijdingsmiddelen zijn niet meer weg te denken uit ons leven. In rap tempo verschijnen er verschillende soorten op de markt om ons voedsel tegen schimmels en insecten te beschermen. Ook in letterlijk zin zijn ze niet meer weg te denken: vaak zijn ze moeilijk afbreekbaar en verspreiden ze zich ver voorbij de plek waar ze in eerste instantie zijn gebruikt. Zelfs tot in jouw lichaam, ons grondwater, je slaapkamer en de dieren om ons heen.

Door: Syb Faes

Luister de podcast

Lector Peter Lindenburg van Hogeschool Leiden en Eva Kok van Vogelbescherming Nederland zijn geïnterviewd door RTL Nieuws. We zijn enorm trots op deze landelijke aandacht voor ons citizen science onderzoek! Benieuwd naar het onderzoek? Bekijk de (verkorte) rapportage hier terug.

Bekijk het RTL Nieuws interview terug

In de video vertelt Eva Kok van Vogelbescherming Nederland over de samenwerking met Hogeschool Leiden en alle partners om via citizen science de verspreiding van bestrijdingsmiddelen in onze leefomgeving in kaart te brengen met behulp van koolmezen.

Bijna 130 leerlingen van vier basisscholen uit de Leidse regio hebben onderzoeker dr. Peter Lindenburg van Hogeschool Leiden uitgeroepen tot winnaar van de wetenschapsbattle VUURVLIEGEN. Na een spannende strijd met vier andere wetenschappers wist hij het meest helder en overtuigend zijn onderzoek over bestrijdingsmiddelen aan de kinderen te presenteren.

Lees het volledige bericht

In maart is het Leidsch Dagblad op het laboratorium langs geweest voor een interview over Meet de Mees. Bestrijdingsmiddelen staan volop in de belangstelling. Toch weten we bijzonder weinig over de verspreiding van deze stoffen in onze leefomgeving. Dankzij Leids onderzoek (én de koolmees) komt daar binnenkort verandering in.

Lees het volledige artikel van het Leidsch Dagblad (abonnement)

Er gaan opvallend veel koolmezen dood in nestkastjes. Onderzoeker Peter Lindenburg, die ook een dood meesje in zijn tuin vond, roept de hulp in van honderden burgerwetenschappers om de oorzaak te achterhalen. Spelen vlooienbandjes een rol?

Lees het volledige artikel van de Volkskrant (abonnement)