Luisteren naar je afweersysteem: hoe META-IMMUNOTYPES chronische ziekten vóór wil zijn
Chronische aandoeningen zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten raken steeds meer mensen. Vaak worden deze ziekten pas ontdekt zodra er duidelijke klachten ontstaan en de schade in het lichaam al is aangericht. Maar wat als ons eigen immuunsysteem al veel eerder signalen afgeeft dat de balans zoek is?
Binnen het grootschalige onderzoeksproject META-IMMUNOTYPES slaan wetenschappers, artsen, onderwijsinstellingen en maatschappelijke partners de handen ineen. Het doel: vroege signalen in het immuunsysteem leren herkennen, zodat we chronische ziekten kunnen voorkomen met gerichte leefstijlkeuzes, lang voordat er medicijnen aan te pas hoeven te komen.
Het immuunsysteem als fijngevoelige sensor
We zien ons afweersysteem meestal als een schild tegen virussen en bacteriën. Maar ons immuunsysteem doet veel meer: het reageert continu op hoe we leven en op de wereld om ons heen. Voeding, beweging, slaap, chronische stress, maar ook omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling, beïnvloeden direct onze stofwisseling én onze afweercellen.
Wanneer die balans langdurig verstoord raakt, kan er een sluimerende, milde ontsteking in het lichaam ontstaan (systemische chronische ontsteking). Deze stille ontsteking vormt een belangrijke voedingsbodem voor het zogeheten metabool syndroom. Dit is een combinatie van risicofactoren zoals een verhoogde bloeddruk, een verstoorde suikerspiegel en buikvet. En uiteindelijk leidt dit tot ernstige chronische aandoeningen. Binnen META-IMMUNOTYPES ontrafelen onderzoekers deze wisselwerking tussen afweer en stofwisseling: de zogeheten immuno-metabolische balans.
Van complex bloedprofiel naar een eenvoudige vingerprik
Om te begrijpen hoe het immuunsysteem per individu reageert, gebruikt het consortium geavanceerde analysetechnieken (zoals spectrale flowcytometrie en proteomics). Hiermee worden honderden kenmerken in bloed en darmmicrobioom tegelijk in kaart gebracht. Zo ontstaat een gedetailleerd biologisch profiel: een persoonlijk immunotype.
Het uiteindelijke doel is om deze enorme hoeveelheid data terug te brengen tot een handvol doorslaggevende graadmeters. Daarmee willen de partners een toegankelijke en betaalbare test ontwikkelen die in de toekomst met een simpele vingerprik kan worden afgenomen, bijvoorbeeld tijdens een reguliere gezondheidscheck bij de huisarts of zelfs thuis. Zo krijgen mensen tijdig inzicht in hun gezondheid, nog vóórdat er sprake is van een aandoening.
Wat doet het LCAB binnen dit project?
Onderzoek heeft pas echt waarde als de kennis landt in de praktijk en bij het publiek. Het Leiden Centre for Applied Bioscience (LCAB) van Hogeschool Leiden speelt daarin samen met het lectoraat Food, Health & Innovation (onder leiding van dr. Angelic van der Aar) en het Centrum Bioscience en Diagnostiek (CBD) een centrale rol op drie terreinen:
- De nieuwe generatie analisten opleiden: Geavanceerde meettechnieken vragen om gespecialiseerde professionals. Het LCAB vertaalt de nieuwste inzichten direct naar het hbo-onderwijs (zoals de opleidingen Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek en Bio-informatica) via praktijkgerichte studentenprojecten en nieuwe modules.
- Nascholing voor zorgprofessionals: Samen met het CBD ontwikkelen we gerichte cursussen voor researchanalisten, diëtisten, verpleegkundigen en leefstijlcoaches, zodat de zorgpraktijk snel leert werken met immuno-metabolische diagnostiek.
- Wetenschap begrijpelijk maken: Het LCAB zet zich actief in om kennis over voeding, leefstijl en het immuunsysteem te delen met het brede publiek. Via publieksevenementen, heldere infographics en interactieve tools laten we zien hoe dagelijkse keuzes je afweer beïnvloeden en hoe je zélf de regie houdt over je gezondheid.
Een brede samenwerking voor maximale maatschappelijke impact
META-IMMUNOTYPES is een interdisciplinair NWA-ORC-consortium onder leiding van Amsterdam UMC (dr. Juan J. Garcia Vallejo). In het project werken academische ziekenhuizen, praktijkgericht onderzoek, gezondheidsfondsen, technologiebedrijven, patiëntenorganisaties en cultuurinstellingen nauw samen:
- Onderzoek & zorg: Amsterdam UMC, Hogeschool Leiden (LCAB), Vrije Universiteit Amsterdam, Erasmus MC, NIVEL en het Medical Center for Prevention and Lifestyle (MCPL).
- Gezondheidsnetwerken & patiënten: ImmuneHealth-XL (in verbinding met o.a. de Maag Lever Darm Stichting, Diabetes Fonds, Hartstichting en ReumaNederland).
- Technologie & innovatie: Cytek Biosciences en LASE Innovation.
- Kunst & dialoog: MU Hybrid Art House (Bio Art & Design Award), dat met kunstinstallaties en publieksprogramma's het maatschappelijke gesprek over afweer en leefstijl stimuleert.
Door wetenschappelijk toponderzoek direct te verbinden met praktijkonderwijs, leefstijlprogramma's en publieksvoorlichting bouwt META-IMMUNOTYPES aan een toekomst waarin voorkomen daadwerkelijk beter is dan genezen.
Meer weten?
Neem met vragen over META-IMMUNOTYPES of voor samenwerking contact met ons op via [email protected].
dr. Angelic van der Aar
dr. Angelic van der Aar
Groepsleider Food, Health & Innovation
