Overslaan en naar de inhoud gaan Overslaan en naar de footer gaan Overslaan en naar de navigatie gaan
Zoeken

Waarom ons wereldbeeld een ontbrekende schakel is bij depressie

16 november 2026 | Onderzoek

Stel je voor: je voelt je al maanden leeg en somber. Je zoekt hulp, vult een vragenlijst in, krijgt een standaard behandelprotocol mee, misschien medicatie – en toch verandert er niets. Of na enige tijd keert de depressie terug. Hoe kan dat?

Onderzoeker en psychotherapeut Sashank Nyapati verdedigt zijn proefschrift aan Universiteit Utrecht

Onze Leidse collega en onderzoeker Sashank Nyapati is deze week gepromoveerd op onderzoek waaruit blijkt dat iemands wereldbeeld invloed heeft op hoe de depressie en de behandeling worden ervaren. Sashank pleit voor meer onderzoek hiernaar. Hij hoopt dat behandelaars in de GGZ meer oog hebben voor zingeving in het leven van hun patiënten zodat behandelingen beter gaan aansluiten bij iemands persoonlijke wereldbeeld en zingeving. 

Ongeveer 1 op de 5 volwassenen krijgt in zijn of haar leven te maken met een depressie, jaarlijks gaat het om 500.000 tot 800.000 Nederlanders. De standaard behandelmethode psychotherapie geeft bij 41% na ongeveer twee maanden een respons, dus ruim de helft van de patiënten reageert niet. Veel behandelingen gaan uit van het idee dat een depressie een puur medisch of lichamelijk 'defect' in het brein is dat je met medicatie of standaard cognitieve gedragstherapie kunt oplossen. Bij Kenniscentrum VEER, onderzoeksgroep Antroposofische Gezondheidszorg, deed onderzoeker en psychotherapeut Sashank Nyapati onderzoek naar een ontbrekende schakel: ons persoonlijke wereldbeeld. Op maandag 2 november 2026 verdedigde hij zijn proefschrift At the Crossroads of Meaning: Anthroposophic Psychotherapy, Worldviews, and Depression aan de Universiteit Utrecht. 

Depressie en zingeving

"Veel behandelingen gaan uit van het idee dat depressie in wezen een medische stoornis in de hersenen is, die met medicatie of met gestandaardiseerde, protocollaire cognitieve gedragstherapie binnen dat medische model kan worden verholpen. Dit komt voort uit een heel specifiek, puur materialistisch wereldbeeld," vertelt Sashank. "Het is achterhaald om te denken dat het rationeel-medische model het enige waardevolle perspectief is. Er moet ruimte komen voor meer dan één juist antwoord; verschillende benaderingen kunnen prima naast elkaar bestaan. Een behandeling afstemmen op iemands wereldbeeld is een hypothese die uit mijn onderzoek naar voren kwam. De eerste rapportages zijn hoopvol, verder onderzoek hiernaar is nodig."

Onderzoeker en psychotherapeut Sashank Nyapati
Antroposofie geeft diepgang en zingeving aan heel veel dingen in het leven, en het helpt me vooral om de mens achter de klacht beter te begrijpen.

De vier brillen waardoor we de wereld zien

Om te begrijpen waarom behandelingen soms wel en soms niet aanslaan, gebruikt Sashanks onderzoek het zogeheten Integrative Worldview Framework. Dit model beschrijft vier manieren waarop mensen betekenis geven aan het bestaan: 

  1. Het traditionele wereldbeeld: Draait om religie, traditie, duidelijke sociale rollen en sterke familiebanden. 
  2. Het moderne wereldbeeld: Bekijkt de wereld nuchter, rationeel en wetenschappelijk, met de nadruk op zelfstandigheid, prestaties en controle. Dit is de visie waarop de meeste standaardprotocollen en zorgverzekeringen in Nederland nu zijn gebouwd. 
  3. Het postmoderne wereldbeeld: Ziet de werkelijkheid als iets persoonlijks en gelaagds; hecht veel waarde aan authenticiteit, creativiteit en het doorbreken van vaste kaders. 
  4. Het integratieve wereldbeeld: Ziet de mens als een geheel van lichaam, geest en ziel en zoekt verbinding tussen wetenschappelijke kennis, intuïtie, natuur en zingeving. 

Waarom 'matching' nodig is

Uit Sashanks proefschrift en zijn gesprekken met antroposofisch psychotherapeuten en mensen met ervaring met depressie blijken een aantal opvallende zaken: 

  • Iedereen beleeft somberheid anders: In de interviews beschreven deelnemers met een modern wereldbeeld depressie vooral als controleverlies over hun emoties; deelnemers met een postmodern wereldbeeld als een belemmering van zelfinzicht; en deelnemers met een integratief wereldbeeld als een pijnlijk verlies van verbinding met anderen en met de wereld om hen heen.
  • De samenleving past niet meer in één hokje: Terwijl ons zorgsysteem vrijwel volledig is ingericht op het moderne, rationele stappenplan, laat de praktijk een heel ander beeld zien. In een vervolgonderzoek onder 461 mensen die psychotherapie volgen of hebben gevolgd, had een duidelijke meerderheid een postmodern of integratief wereldbeeld. Sashank relativeert: "De deelnemers waren jong, grotendeels vrouw en woonden grotendeels in Nederland; dit zegt dus niets over hoe vaak deze wereldbeelden in de algemene bevolking voorkomen. Maar het suggereert wel dat de standaardzorg, die grotendeels is gebouwd op een modern wereldbeeld, mogelijk niet aansluit bij wat veel cliënten nodig hebben.” 
  • Therapie en wereldbeeld moeten matchen: "Afstemmen op het wereldbeeld op de behandeling (worldview matching) is een van de belangrijkste conclusies van mijn proefschrift," legt Sashank uit. "Het is achterhaald om te denken dat het rationeel-medische model het énige waardevolle perspectief is. Er moet ruimte zijn voor meer dan één juist antwoord; verschillende benaderingen kunnen prima naast elkaar bestaan." 

Veel behandelingen gaan uit van het idee dat depressie in wezen een medische stoornis in de hersenen is, die met medicatie of met gestandaardiseerde, protocollaire cognitieve gedragstherapie binnen dat medische model kan worden verholpen.”

Antroposofie

Sashank groeide op in India in een gezin waarin de antroposofie een vanzelfsprekende rol speelde: zijn vader was antroposofisch arts en zijn moeder diëtist. Na omzwervingen in België, Spanje, Portugal en Duitsland deed hij zijn master klinische psychologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en kwam hij via zijn afstudeeronderzoek bij lector Erik Baars (Antroposofische Gezondheidszorg) terecht bij Hogeschool Leiden. Hij is daarnaast senior wetenschappelijk docent Klinische Psychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. 

Naast zijn onderzoek werkt hij nog wekelijks als psychotherapeut met cliënten in India. "Ik wilde mijn promotieonderzoek alleen doen als het écht van nut zou zijn voor de praktijk. Antroposofie geeft diepgang en zingeving aan heel veel dingen in het leven, en het helpt me vooral om de mens achter de klacht beter te begrijpen. Het is niet alleen theorie; het is door en door praktisch." 

Het proefschrift combineert interviews met 23 antroposofische psychotherapeuten uit 15 landen, interviews met mensen die depressie hebben ervaren, en een casusserie van vier cliënten in antroposofische psychotherapie. 

Wat betekent dit voor Hogeschool Leiden?

Het concept van wereldbeelden en de invloed ervan op de gezondheidszorg op is binnen de onderzoeksgroep Antroposofische Gezondheidszorg een belangrijke onderzoekslijn dat inmiddels ook doorwerkt naar het onderwijs. Welke wereldbeelden hebben onze eigen studenten eigenlijk? Sluit onze manier van lesgeven en begeleiden wel aan bij wat zij belangrijk vinden en nodig hebben? "Ook daar kan het herkennen van elkaars wereldbeeld zorgen voor meer begrip en minder uitval", denkt Sashank. 

En voor iedereen die zelf – of in zijn omgeving – te maken heeft met somberheid, biedt Sashanks werk een hart onder de riem. "Een depressie is geen persoonlijk falen of simpelweg een 'foutje in het hoofd'. Het is een wezenlijke uitnodiging om stil te staan bij wat het leven voor jou betekenis geeft en wat je nodig hebt om weer in balans te komen."

Praktische info

  • Promotie: Sashank verdedigde zijn proefschrift op maandag 2 november 2026 in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. 
  • Begeleiding: Het onderzoek werd uitgevoerd bij het UMC Utrecht Brain Center in nauwe samenwerking met Hogeschool Leiden, onder begeleiding van prof. dr. Jim van Os (UMC Utrecht), lector dr. Erik Baars (Hogeschool Leiden) en dr. Femke Truijens (Erasmus Universiteit Rotterdam). 
  • Financiering: Het onderzoek werd gefinancierd door Ionastichting en Hogeschool Leiden. 
  • Lezen: Het proefschrift is online in te zien via DOI.

Benieuwd naar ons Kenniscentrum Vitaliteit en Eigen Regie (VEER)?

Lees meer

Lees hier meer over de onderzoeksgroep Antroposofische Gezondheidszorg.

Lees meer