Groeiende steun voor integratieve gezondheidszorg: 'De mens is geen machine'

Hij onderzoekt professionele integrale zelfzorg, preventie en behandeling en wil bewijzen dat de combinatie en integratie van reguliere gezondheidszorg en holistische gezondheidsbevorderende vormen van gezondheidszorg de toekomst heeft. 

Erik Baars is lector antroposofische gezondheidszorg bij Hogeschool Leiden en is groot voorstander van integratieve gezondheidszorg. Hij wil het beste van twee werelden: ziekte bestrijden waar nodig en gezondheid bevorderen waar mogelijk. Bij de oosterburen zijn ze al een stuk verder in de acceptatie van deze gecombineerde aanpak, merkt hij. "In Duitsland is integratieve gezondheidszorg opgenomen in het coalitieakkoord." Ook de World Health Organization (WHO) is al enkele jaren groot voorstander van de integratie van 'evidence-based traditionele, complementaire en integratieve geneeskunde in nationale gezondheidssystemen'. Volgens de WHO helpt een holistische benadering 'om de gezondheidszorg te verbeteren en toekomstbestendig te maken'.

In Nederland zijn er nog stappen te zetten, ziet Erik. "Het is heel jammer dat er in Nederland geen overheidsbeleid is op dit gebied. Daardoor zijn er namelijk ook geen geldstromen voor integratieve gezondheidszorg en doen we nog steeds slechts in de kantlijn mee. In Nederland denken veel mensen nog steeds aan geitenwollensokken en knuffelen met bomen. Ik focus me in mijn onderzoek juist op wat écht werkt en veilig is en wat onderzocht is."

Je zou kunnen zeggen dat het Erik zijn levensmissie is om wetenschappelijke bewijs te leveren van dat en hoe integratieve geneeskunde werkt, hoe we het kunnen begrijpen en verklaren, om zo de acceptatie, implementatie en financiering van integratieve gezondheidszorg te bevorderen. "Ik vind het heel goed om te zien dat er iets verandert, ook in Nederland. Als je nu in het ziekenhuis komt, wordt niet alleen de kanker behandeld met chemotherapie of bestraling, maar je krijgt ook vaak advies op het gebied van leefstijl en zelfzorg. Bijvoorbeeld over nachtrust, beweging, gezond eten, en ontspanning." Maar er is meer mogelijk. "Zo heeft Eefje Belt op de Hogeschool net haar promotieonderzoek afgerond naar hoe je ongecompliceerde bovenste luchtweginfecties bij kinderen aanvullend, integraal kunt behandelen met fasegericht koortsmanagement en natuurlijke middelen die het zelfherstellend vermogen van het lichaam ondersteunen en versterken. Zo kunnen we ook het antibioticagebruik en -resistentie helpen terugdringen." 

Erik: "Vanuit een antroposofisch, holistisch, integratief mens- en wereldbeeld richten we ons vooral op het zelfherstellend vermogen van de mens, zowel lichamelijk als mentaal. En hoe we dit kunnen versterken en kunnen inzetten in preventie en de behandeling van ziekten. Uiteraard is daar een grens aan. Natuurlijk heb je ook behandelingen nodig die door externe ingrepen en therapieën de ziekte en klachten verminderen", zegt Erik die zelf arts was en epidemioloog is. Hij vindt echter dat er te weinig gebruik gemaakt wordt van de andere, aanvullende mogelijkheden. "De gezondheidszorg in Nederland kijkt nog te veel naar patiënten alsof het machines zijn. Machines met een gezondheidsprobleem dat opgelost wordt door een onderdeel te vervangen, of beter 'af te stellen' door een lichamelijk proces te versterken of juist af te zwakken met bv. een medicijn. Volgens mij is die fundamentele materialistische machine-gedachte niet meer houdbaar door de wetenschappelijke ontdekkingen van de afgelopen decennia. Want hoe zit het dan bijvoorbeeld met het bewustzijn? Neem 'terminale helderheid', het fenomeen van de kortstondige verbetering van het mentale functioneren kort voor het overlijden, zelfs bij patiënten met ernstige hersenschade en langdurige dementie. Dat is niet te verklaren vanuit het materialistische idee dat bewustzijn puur voortkomt uit stofjes en biologische signalen in de hersenen; dat bewustzijn geproduceerd wordt door de hersenen. Als dat de waarheid is, kan iemand met beschadigde hersenen niet ineens weer volkomen helder zijn vlak voor het overlijden. Zo zijn er nog veel meer wetenschappelijke onderzoeksresultaten op basis waarvan je tot de conclusie kan komen: de mens is veel meer dan een machine. Zie bv. ook het wetenschappelijk werk van de filosoof Nicholson die aangeeft dat met alles wat we nu wetenschappelijk weten we cellen en organismen niet meer kunnen begrijpen en verklaren als een machine. 

Eriks' werk bestaat vooral uit zelf onderzoek doen, onderzoek begeleiden en onderzoeken die wereldwijd gedaan zijn bundelen om het effect en de veiligheid van integratieve gezondheidszorg en het achterliggende holistische, integratieve mens- en wereldbeeld te bewijzen. "Er is heel veel onderzoek gedaan. Ik wil dat graag zichtbaar maken in Nederland omdat ik zie dat het anders en beter kan." 

Met zijn werk hoopt Erik de kijk op integratieve gezondheidszorg en de bijdrage van de antroposofische gezondheidszorg hier aan, te veranderen. Daar is nog wel wat werk aan de winkel, merkt hij. "Maar ik zie gelukkig ook positieve ontwikkelingen. Er is steeds meer interesse in bijvoorbeeld mindfulness, yoga, voedingssupplementen en er is meer aandacht voor gezondheid en vitaliteit, ook binnen de reguliere gezondheidszorg. Ook zijn er integrale oncologiecentra en zijn sommige ziekenhuizen heel goed bezig op het gebied van integratieve gezondheidszorg. Dat is goed en hoopvol om te zien." 

Hij heeft meer dan 250 wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. Zijn laatste artikel (2025) gaat over antibioticaresistentie en wat traditionele, complementaire en integratieve gezondheidszorg daarin kan betekenen. Vorig jaar zomer werd het artikel 'De aarde als levend organisme' gepubliceerd. Het artikel roept op tot een transformatie in hoe we omgaan met medische en farmaceutische middelen en benadrukt het belang van een gezonde levensstijl voor zowel mensen als de planeet. En eerder dat jaar publiceerde hij samen met andere auteurs een Nederlandse Research Agenda voor integratieve gezondheidszorg. De auteurs willen de gezondheidszorg verbeteren door onderzoek naar de integratie van conventionele en complementaire gezondheidszorg te bevorderen. Belangrijke thema's zijn onder andere de effectiviteit en veiligheid van behandelingen, de implementatie van integratieve zorg in klinische praktijken, en het bevorderen van samenwerking tussen verschillende zorgdisciplines. Eerder publiceerde hij een artikel over de antroposofische wereldbeschouwing en haar betekenis voor de gezondheidszorg.