Verder bouwen met de Alliantie Positieve Gezondheid ZHN
De Alliantie Positieve Gezondheid Zuid-Holland Noord is een breed samenwerkingsverband van gemeenten, welzijns- en zorgorganisaties, inwonersinitiatieven, zorgverzekeraar, Reos, GGD Hollands Midden, LUMC, Hogeschool Leiden en awpg Lumens. Onderzoeksgroep Sociale Innovatie is vanaf het begin betrokken, organiseert de leerateliers en doet zowel kwantitatief als actieonderzoek binnen de alliantie. Deze pagina beschrijft de opzet en resultaten van het project 'Verder Bouwen'.
Wat en hoe?
De Alliantie Positieve Gezondheid wil in 2030 de gezondste regio zijn van Nederland. Een stevige ambitie, gedeeld door meer dan 35 partners uit wonen, zorg en welzijn. Maar hoe doen we dat? Ons huidige gezondheidssysteem richt zich op zorg en niet op gezondheid. Om de 'beweging van zorg naar gezondheid' te maken, is een transformatie nodig: een fundamenteel andere manier van kijken, denken en doen. Met het driejarig programma 'Verder Bouwen' experimenteert de alliantie met drie proeftuinen waarin 'leren transformeren' centraal staat. Hier leren we met elkaar wat nodig is om de zorg anders te organiseren en gezondheid voorop te zetten.
Er zijn drie proeftuinen:
- Leiden richt zich op het ontwikkelen van een Welthuisflat
- Katwijk richt zich op mantelzorgondersteuning
- Hillegom, Lisse en Teylingen richten zich op Zorgzame Buurten
Samen doen en samen leren
Leren transformeren vraagt om een intensief samenwerkingsproces, waarin 'samen doen en samen leren' centraal staan. Er zijn geen blauwdrukken waarmee je een transformatie kunt uitvoeren. Ook het eindresultaat is vaak onduidelijk. Dat geldt ook voor de drie proeftuinen, die in halverwege 2024 van start gingen. Gedurende drie jaar leren partners en initiatiefnemers met elkaar wat nodig is om de zorg anders te organiseren en gezondheid voorop te zetten.
De eerst periode kenmerkte zich door een zoektocht naar vorm en inhoud. De subsidieaanvraag voor 'Verder Bouwen' was onder stoom en kokend water tot stand gekomen. Na de gunning stonden de drie proeftuinen aan het begin van een avontuur, waarbij de meeste deelnemers elkaar (nog) niet kenden en de uitkomst van de proeftuinen meer een gedeelde visie dan een uitgewerkt plan was.
Vanuit ZonMw is er financiering voor projectleiding, procesondersteuners en actieonderzoek. De resultaten van het actieonderzoek worden op deze pagina gedeeld. Er is inmiddels een publicatie en een Handreiking over de Welthuisflat. De publicatie over toekomstbestendige mantelzorgondersteuning wordt in juni verwacht.
Vanuit de onderzoeksgroep Sociale Innovatie zal een actieonderzoeker het samen leren en leercyclus op proeftuin en Alliantieniveau ondersteunen en monitoren. Binnen de werkgroep Meten = Weten onderzoeken we hoe effectief onze activiteiten zijn.
De Welthuisflat
In Leiden werken wijkbewoners, organisaties en kennispartners samen aan een nieuwe woonvorm voor ouderen: de Welthuisflat in de Merenwijk
De Welthuisflat is een lokale doorontwikkeling van de Thuisplusflat uit Rotterdam. In de Merenwijk krijgt dit concept vorm in co-creatie met bewoners en partners als Wijkvereniging Merenwijk, Libertas Leiden, Incluzio Leiden, Gemeente Leiden, De Sleutels, Hogeschool Leiden, ActiVite en Zorg en Zekerheid. Samen werken zij aan drie Welthuisflats in de wijk.
Deze woonvorm vraagt om een andere manier van samenwerken en organiseren. Partners werken vanuit een brede blik op gezondheid en met aandacht voor veerkrachtige gemeenschappen, waarbij het versterken van onderlinge verbindingen en het dagelijks functioneren van bewoners centraal staat.
Er is een publicatie, die een inkijk biedt in het ontwikkelproces en beschrijft:
- hoe betrokkenen samenwerken en organiseren
- welke perspectieven, vragen en dilemma’s spelen
- welke werkwijzen zijn ontwikkeld
- waar de proeftuin nu staat en wat de volgende stappen zijn
De onderzoeksgroep heeft een Handreiking ontwikkelt (zie Resultaten) waarmee andere organisaties een Welthuisflat kunnen opzetten.
Margreet Adam
Onderzoeker bij Onderzoeksgroep Sociale Innovatie
Meer informatie
Betrokken onderzoekers
Resultaten
Rapport Van flat tot Welthuisflat
Handreiking Welthuisflats
Mantelzorgondersteuning Katwijk
Katwijk zet in de proeftuin 'de mantelzorger centraal' en richt zich op groepen mantelzorgers die niet goed bereikt worden. Zij selecteerden 5 subdoelgroepen. Dit zijn mantelzorgers van mensen met een verslaving; met ggz-problemen; met een migratieachtergrond; met NAH en werkende mantelzorgers.
De proeftuin bestaat uit een aantal stappen:
- De procesondersteuners van Welzijnskwartier onderzoeken samen met mantelzorgers wat ze nodig hebben om hun zorgtaken goed uit te kunnen blijven voeren. Dit doen ze met behulp van individuele interviews aan de hand van het spinnenweb Positieve Gezondheid. De doelgroepen 'werkende mantelzorgers', 'mantelzorgers van een naaste met een verslaving' en 'mantelzorgers van een naast met NAH' zijn inmiddels geïnterviewd.
- De actieonderzoeker onderzoekt de perspectieven, ervaringen, uitdagingen en ontwikkelkansen van lokale organisaties in Katwijk die inzetten voor toekomstbestendige mantelzorgondersteuning. Dit gebeurt met behulp van interviews met 10 lokale organisaties en een focusgroep (mei 2026) waarbij de analyse van de interviews met de partners wordt besproken.
- In het najaar van 2026 is een focusbijeenkomst waarbij zowel mantelzorgers als vertegenwoordigers van de organisaties met elkaar in gesprek gaan over toekomstgerichte mantelzorgondersteuning.
In juni 2026 verschijnt een publicatie met de resultaten van het onderzoek onder organisaties in Katwijk. Hiermee wordt inzicht gegeven in de perspectieven, reflecties en ontwikkelkansen van de geïnterviewde deelnemers als de reflectie van de onderzoeker.
Zorgzame Buurten in Hillegom, Lisse en Teylingen (HLT)
De derde proeftuin sluit aan bij de pilot Zorgzame Buurten die in 2023 van start is gegaan in HLT. De actieonderzoeker doet tussen medio 2025 en medio 2026 actieonderzoek met de twee buurtteams (met uitvoerende professionals uit Voorhout, Lisse en Hillegom) en het kernteam (managers) van de deelnemende organisaties. Reflecteren, samen leren en vooruit kijken staan hierbij centraal.
Het actieonderzoek haalt op:
- Wat er gebeurt in de Zorgzame Buurten
- Wat er goed gaat en waar men trots op is
- Wat er belemmert in de samenwerking en waar men het meeste last van heeft
- Wat de volgende stap is in de ontwikkeling van de Zorgzame Buurten
In drie sessies reflecteren de deelnemers op hun ervaringen en denken samen na over wat nodig is om de volgende stap te nemen. Samen leren staat hierbij centraal. Leren van elkaars perspectieven, elkaar succeservaringen, van de hobbels die genomen zijn om de zorgzame buurt te ontwikkelen. Samen leren van elkaars verwachtingen, wat men als belemmerend ervaart en nodig heeft.
Vervolgens presenteren de buurtteams hun leerervaringen en plannen voor komende periode aan elkaar en aan het kernteam.
Over dit proces ontwikkelt de onderzoeksgroep een publicatie en reflecteert op de geleerde lessen en rode draden. De publicatie wordt in juli 2026 verwacht.