'Taal is een belangrijk middel om kansenongelijkheid aan te pakken'

De liefde voor boeken en lezen begon voor Marte al vroeg. "Mijn beide ouders waren journalist en er werd veel voorgelezen. We struikelden thuis over de boeken, kranten en tijdschriften", vertelt Marte. Op de toneelschool zette ze een volgende stap. Ze leerde denken in verhalen en personages. Marte: "Ik leerde daar hoe je structuur aan verhalen geeft en hoe je personages vormgeeft. Vervolgens ben ik docent drama geworden en ik merkte dat ik in mijn theaterlessen kinderen over van alles kon laten nadenken door ze mee te nemen in een verhaal. Op een gegeven moment ben ik de verkorte pabo gaan doen. In eerste instantie om mijn eigen kinderen te helpen, omdat we naar het buitenland verhuisd waren, maar ik werd al snel gegrepen door het vak van leerkracht. Ik heb nog een aantal jaren op internationale scholen drama gegeven en ben vervolgens een tijd op Nederlandse basisscholen gaan lesgeven. Daar ervaarde ik het belang van lezen, hoe slecht het soms gesteld is met de leesvaardigheid en hoe hard leerkrachten daar soms aan moeten trekken. Ondertussen schreef en publiceerde ik ook al kinderboeken."  

Na een universitaire master Jeugdliteratuur besloot Marte zelf aan de slag te gaan bij de pabo en toekomstige leerkrachten op te leiden. Marte: "Ik dacht: als ik nou alles wat ik zelf heb geleerd meegeef aan nieuwe leerkrachten, dan ontstaat er hopelijk een soort inktvlek." 

Als Minister van Boeken in de klas is Marte verbonden aan het Ministerie van Boekenzaken, een stichting die zich belangeloos inzet voor de leesbevordering in Nederlandse taalgebieden. Het belangrijkste doel van de ministers is het verspreiden van leesplezier. Dit doet Marte onder andere door klassen en bibliotheken in te gaan om te vertellen over haar boeken, voor te lezen of gastlessen te verzorgen. Ook schrijft ze blogs over haar expertise.  

"Mijn missie is om meer kinderen met plezier aan het lezen te krijgen. Dat kunnen we bereiken door het aparte schoolvak ‘begrijpend lezen’ af te schaffen en in plaats daarvan in alle andere lessen te gaan lezen op begrip. Bijvoorbeeld door voor te lezen uit een spannend boek waarin een bepaald onderwerp aan bod komt waarna we in gesprek gaan met kinderen en ze schrijf- en leesopdrachten geven. Daardoor krijgen ze meer kennis en worden ze tegelijkertijd taalvaardiger. Dat kan in een geschiedenisles, een aardrijkskundeles of bijvoorbeeld in een les burgerschap. De ervaring leert dat als kinderen een langere tekst lezen waarin ze echt worden meegenomen, ze juist veel meer leren dan wanneer ze een methodeles volgen met korte tekstjes en filmpjes. Hoe meer kinderen lezen, hoe leuker het wordt en hoe meer kennis ze opdoen. Dat is wat ik wil uitdragen als Minister van Boeken in de klas", aldus Marte.

Onderzoeken laten zien dat de leesvaardigheid van kinderen en jongeren in Nederland achteruitgaat. "We zien dat heel veel jongeren die het onderwijs verlaten wel technisch kunnen lezen, maar dat ze minder goed geoefend zijn in het doorgronden van de betekenis van een tekst en dat ze figuurlijk taalgebruik niet uit een tekst kunnen halen", vertelt Marte. "Ze kijken daardoor minder kritisch naar teksten. En dat is juist zo belangrijk. Zeker in deze tijd met veel desinformatie. Als je met kinderen en jongeren oefent om kritisch te lezen en te luisteren dan zijn ze alert en dan kunnen ze beter bepalen wat ze van iets vinden. Ze kunnen dan met een open blik en goed geïnformeerd hun eigen mening vormen. Daarom is het zo belangrijk dat kinderen goed leesonderwijs krijgen."  

Bij leren lezen bestaan er twee belangrijke pijlers: woordenschat en kennis van de wereld. Sommige kinderen krijgen dit ook van huis uit mee, maar dat geldt niet voor ieder kind. Dat zorgt voor kansenongelijkheid. "En hier ligt een rol voor het onderwijs en dus de studenten die wij opleiden", benadrukt Marte. "Als je met kinderen heel veel leest, praat en schrijft, geef je ze bagage mee om door te groeien in het onderwijs en in hun professionele carrière. Daarbij mag de lat ook wel wat omhoog. Ik heb tijdens mijn dramalessen gemerkt dat kinderen juist enorm smullen van klassieke verhalen die soms als te moeilijk worden gezien. Shakespeare en de Griekse tragedies bleken met voldoende uitleg helemaal niet te lastig en ze vonden die verhalen juist reuze spannend! Dat geldt ook zo voor goede (literaire) verhalen en boeken. We moeten kinderen niet onderschatten, zoals naar mijn idee nu vaak gebeurt. Je moet ze wel helpen om een hoger niveau te bereiken en dat probeer ik mijn studenten mee te geven. Taal is dus een belangrijk middel om kansenongelijkheid aan te pakken." 

Om die reden is er bij Hogeschool Leiden veel aandacht voor lezen en leesplezier bij het opleiden van nieuwe leerkrachten. Marte: "We noemen onszelf niet voor niks 'de lezende pabo'. Het is belangrijk dat pabostudenten veel weten over jeugdliteratuur. Dus ze moeten niet alleen romans lezen, maar ook poëzie, prentenboeken, korte verhalen en non-fictie teksten. Ze moeten weten wat er voor welk niveau beschikbaar is en welke teksten ze kunnen aanbieden in de leeftijdsgroep waar ze les aan geven. En natuurlijk moet er leesplezier zijn bij de studenten. Je kunt alleen plezier overdragen als je dat zelf ook ervaart."