Psychedelica in de geestelijke gezondheidszorg: 'Kan zorgen voor nieuwe inzichten en zelfhelend vermogen’

Kan gebruik van bewustzijns veranderende middelen zoals MDMA, ketamine of psilocybine helpen om trauma of depressie te behandelen? De belangstelling voor dit onderwerp groeit, en niet alleen bij behandelaars, ziet lector Simona Karbouniaris. “Er is veel meer vraag naar behandeling met psychedelica dan er aanbod is." Over de verwachtingen van de middelen is ze gematigd positief. "Psychedelica zijn geen wondermiddelen, maar er gaat de komende jaren wél een hoop bewegen op dit gebied”, zegt ze. 

Met name in retraite-achtige settings wordt er geëxperimenteerd met de behandeling van psychische klachten met psychedelica. Naast een beperkt aantal grotere studies, laten vooral kleinschalige studies hoopgevende resultaten zien.  

Maar er is vooral nog een hoop onbekend over het onderwerp. In het boek Kopzorgen. Psychedelica begrijpen in 33 vragen zetten Simona en psychiater Jim van Os daarom de beschikbare kennis op een rij. Het boek is bedoeld voor beginnende professionals in de ggz en andere belangstellenden.  

Psychedelica kunnen effectief zijn bij psychische klachten, maar niet voor iedereen, denkt Simona. Ze ziet vooral kansen voor mensen die vastgelopen zijn in de ggz. “Daar hebben we er veel van in Nederland en het ontbreekt ons aan een oplossing. We hebben al vele jaren geen doorbraak gehad in de ggz. Alles wat we doen helpt een beetje, en psychedelica dus mogelijk ook.”  

Door het bewustzijns veranderende effect van psychedelica kunnen mensen nieuwe verbanden leggen of associaties maken, legt Simona uit. “Het middel schakelt een bepaald deel van je hersenen uit waardoor je met meer compassie naar jezelf kunt kijken. Je krijgt nieuwe inzichten over iets wat je overkomen is. Tijdens een psychedelische reis kun je bijvoorbeeld beseffen dat een gebeurtenis niet jouw schuld was. Dat inzicht blijft je bij, ook na de sessie.” 

Simona benadrukt dat een goede voorbereiding, de juiste training en kwalificaties van de professional én een klik tussen patiënt en behandelaar cruciaal zijn voor het succes van de behandeling. 

In haar onderzoeksgroep van Hogeschool Leiden en GGZ Rivierduinen legt Simona  het accent op zelfhelend vermogen en herstelgerichte zorg. Dat zijn aspecten die ze ook terugziet bij de behandeling met psychedelica. “Onder invloed van psychedelica kunnen mensen zelf regie nemen en ontdekken wat voor hen werkt. Op die manier kunnen de middelen de hoop teruggeven op herstel bij de groep die vastgelopen is in de ggz.” 

Tegelijkertijd ziet Simona de beperkingen van psychedelica: ze zijn over het algemeen niet geschikt voor patiënten onder de 25 jaar, mensen met psychose, acute suïcidaliteit of hart- en vaatziekten. Om ook deze groepen in de toekomst hulp te bieden, ziet Simona openingen voor nieuw onderzoek. “Ik vraag me af of het bewustzijns veranderende effect van psychedelica ook op andere manieren op te roepen is. Ik zou graag een studie willen doen waarin we psychedelica vergelijken met mindfulness of ademwerk. Dat zijn technieken die niet de nadelen hebben van psychedelica en daarmee toegankelijk zijn voor een grotere groep.”