'Les in levensvaardigheden moet verplicht worden op scholen'

Kinderen kunnen aan het einde van groep 8 steeds minder goed een gesprek gaande houden, zo blijkt uit recent onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Experts pleitten in de media in reactie daarop voor een 'spreekoffensief'. Onderzoekers van Hogeschool Leiden vinden dat niet ver genoeg gaan: zij willen dat lessen in levensvaardigheden verplicht worden op scholen.  

Die lessen gaan verder dan spreekvaardigheden, legt lector Ouderschap en Jeugd in Ontwikkeling Carolien Gravesteijn uit. "Levensvaardigheden zijn sociale en emotionele vaardigheden die mensen nodig hebben om effectief om te kunnen gaan met eisen en uitdagingen in hun dagelijks leven. Bijvoorbeeld gevoelens en gedachten onder woorden brengen, een ruzie oplossen, voor jezelf opkomen en omgaan met stress." 

Met haar onderzoeksgroep ontwikkelt Carolien preventieve lesprogramma's levensvaardigheden, aangepast op de behoeften van middelbare en basisscholen. 

Door lessen levensvaardigheden verplicht te stellen in zowel het basis- als middelbaar onderwijs bouwen we volgens Carolien en haar collega's aan een generatie die sociaal-emotioneel mentaal sterker opgroeit. Ze legt uit: "Onderzoek laat zien dat leerlingen na deelname aan de lessen significant meer vertrouwen in hun eigen kunnen ervaren, een hoger zelfbeeld hebben en een betere relatie met klasgenoten hebben dan leerlingen die niet deelnemen aan het lesprogramma. Ook nemen depressieve klachten, probleemgedrag en pestgedrag significant af, terwijl leerlingen zelf ook minder worden gepest." 

De mentale gezondheid van leerlingen staat onder druk; steeds meer kinderen en jongeren ervaren gevoelens van angst, somberheid, prestatiedruk en schoolstress. Dat blijkt uit de Monitor Mentale Gezondheid, die begin december 2025 verscheen. De meest recente cijfers laten zien dat in het basisonderwijs bijna één op de vier leerlingen mentale problemen ervaart. In het voortgezet onderwijs is dit zelfs bijna één op de drie. Daarnaast kampen vier op de tien leerlingen in het voortgezet onderwijs met angstige of depressieve gevoelens. Ruim 1 op de 10 jongeren voelt zich beperkt door mentale problemen bij dagelijkse bezigheden, bijvoorbeeld school.  

Aandacht voor de mentale gezondheid van kinderen en jongeren is dus hard nodig, stellen de onderzoekers. "Als we niets doen, dan is de kans reëel dat de mentale problemen van jongeren verder toenemen. Verplichte lessen in levensvaardigheden kunnen het tij keren: door de sociale en emotionele vaardigheden preventief te versterken investeren we in de mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Dat sluit ook aan bij het advies uit de Monitor Mentale Gezondheid om mentale gezondheid een vaste plek te geven in het curriculum", zeggen onderzoekers Ilona Schouwenaars en Lotte Visser.  

Lessen in levensvaardigheden hebben nog meer voordelen: ze verbeteren de schoolprestaties en sluiten aan op de verplichte taak van scholen om burgerschap en het ontwikkelen van sociale en maatschappelijke competenties te bevorderen.  

Lessen in levensvaardigheden dragen ook bij aan gelijke kansen voor elk kind. Onderzoek laat zien dat de lessen grotere effecten hebben op kinderen uit gezinnen met een lagere sociaal-economische status en laagpresterende kinderen. Dit zijn precies de kinderen die kwetsbaarder zijn in sociale situaties, zoals het aangaan van vriendschappen. "Door de lessen een vast onderdeel te maken van het curriculum, geven we deze kinderen een steun in de rug en vergroten we de kansengelijkheid", aldus de onderzoekers.