Festival Leren van Toetsen: weg met 'zweten, weten en vergeten'

De tijd dat je als docent wegkwam met een standaard summatieve toets aan het eind van een leerperiode ligt achter ons. "Zweten, weten en vergeten", blikt Job Lafeber, toetsdeskundige van de faculteit Gezondheidszorg van Hogeschool Leiden terug. Studenten leerden hard voor dat ene tentamen, maar naderhand zakte de kennis ook weer snel weg. Nieuwe inzichten tonen aan dat formatief lesgeven, met tussentijdse feedbackmomenten en toetsen, veel beter werkt. Studenten zijn gemotiveerder en de lesstof beklijft beter. De omslag van summatief naar formatief is nog niet zo makkelijk. Docenten die er meer over willen weten, kunnen op vrijdag 6 juni naar het Festival Leren van Toetsen dat Hogeschool Leiden dit jaar samen met Platform Leren van Toetsen organiseert.  

Toetsdeskundige van de faculteit Sociaal Werk & Toegepaste Psychologie van Hogeschool Leiden Corine Balder: "Voorheen werd de docent als deskundige of expert gezien. Dat is uiteraard nog steeds zo, maar we weten dat alleen zenden niet zo goed werkt. Je wilt studenten actiever betrekken bij hun eigen onderwijsproces." Job Lafeber: "Je wilt ook niet dat studenten alleen maar kennis kunnen reproduceren. Het gaat er veel meer om dat ze die kennis of vaardigheid kunnen toepassen. Wat je ermee kunt als je straks in de praktijk werkt, dát is pas echt belangrijk." 

Dit nieuwe denken over didactiek en toetsen, heeft aardig wat voeten in de aarde. De rol van de docent verandert naar steeds meer een coach, motivator en begeleider. Lafeber: "Veruit de meeste docenten staan achter deze ontwikkeling, het wordt breed omarmd. Docenten merken ook dat formatief handelen de studenten motiveert. Het grootste schrikbeeld van een docent is een klaslokaal waar achterin een paar onderuitgezakte studenten hun tijd zitten te verdoen. Door niet alleen aan het einde van een periode te toetsen, maar tussendoor studenten actief te betrekken, worden ze meer eigenaar van hun eigen leerproces." De twee toetsexperts vinden het thema niet alleen heel boeiend en interessant, ze vinden het ook heel belangrijk. "De manier waarop je toetst, heeft direct effect op het onderwijs en vernieuwing. En vice versa natuurlijk", zegt Balder. 

Formatief lesgeven betekent dus onder andere dat je als docent tussendoor goed in de gaten houdt of de studenten 'bij' zijn. Geef tussendoor feedback en laat studenten zelf op papier zetten wat ze willen leren. Laat studenten ook elkaar feedback geven. Corine Balder: "Dat kan betekenen dat je je lessen tussentijds aanpast. Als studenten een bepaald onderdeel niet goed meekrijgen, wil je het herhalen. En als je merkt dat ze al verder zijn dan jij bedacht had, wil je versnellen.  In sommige groepen zul je moeten differentiëren; een aanbod voor de studenten die meer aankunnen en een aanbod voor studenten die herhaling nodig hebben." 

Job Lafeber: "De manier van werken is best een hele omslag voor veel docenten. Hun oude en vertrouwde methodes moeten ze in sommige situaties loslaten. Dat kan best spannend zijn." Corine Balder: "Voor een enkele collega is het ook wel reden om het onderwijs te verlaten. Voor andere collega's is die nieuwe manier van denken juist heel inspirerend. Het mooie is wel dat je ook in je team kunt kijken waar iedereen als docent goed in is. Ik ken collega's die prachtig hoorcollege kunnen geven, de studenten zijn een en al oor. Dat zou zonde zijn om te verliezen. Andere collega's zijn extreem goed om de rol van didactisch coach te vervullen. Juist nu veel opleidingen bezig zijn hun curriculum te vernieuwen, kun je daarnaar kijken." 

Volgens de docenten is het ook even wennen voor sommige studenten. "We vragen natuurlijk best wat zelfregulerend vermogen van ze: plannen, initiatief nemen, feedback ontvangen en geven. Die vaardigheden heb je niet 1-2-3 en wij zullen als hogeschool studenten ook daarbij moeten begeleiden", vindt Balder. "We moeten ze in leerjaar 1 en 2 echt meenemen daarin en het stapsgewijs opbouwen." 

Het Festival Leren van Toetsen is bedoeld voor alle leraren in Nederland uit het primair, voortgezet, middelbaar, hoger en wetenschappelijk onderwijs. Job Lafeber en Corine Balder zitten in een speciale projectgroep die namens Hogeschool Leiden samen met het Platform Leren van Toetsen de organisatie van de 11e editie van het jaarlijkse festival op zich neemt. Het perspectief van de student staat dit keer centraal. Zo kunnen aanwezige docenten sommige workshops als student ervaren, bijvoorbeeld de workshop AI vanuit studentperspectief. Job Lafeber: "Het festival wordt echt heel leuk en leerzaam voor iedereen die te maken heeft met toetsing, curriculumvernieuwing en onderwijs. Iedereen is van harte welkom." 

Het programma bestaat grofweg uit drie programmaonderdelen:

• Feedbackgeletterdheid: hoe geef je feedback en hoe ontvang je die? Hoe begeleid je studenten om elkaar van goede feedback te voorzien? En hoe zet je dit in bij je lessen? 
• Leren van Toetsen en AI: Hoe zetten we AI in? Wanneer is AI functioneel in het onderwijs en hoe begeleiden we studenten om AI verantwoord te gebruiken? 
• Flexibele leerroutes door toetsing: Hoe kun je het onderwijs flexibeler organiseren en welke rol speelt toetsing daarbij?  

Tijdens het festival zijn er verschillende sessies:  

• Workshops waarbij niet alleen professionals maar ook studenten aan het woord komen. 
• Meet-ups waarbij je met elkaar in gesprek gaat over een thema's en ervaringen kunt delen. 
• Feedbacksessies waarbij je een vraag of product kunt neerleggen en om feedback kunt vragen.

Alle informatie over het festival is te vinden op de website Festival Leren van Toetsen 2025. Daar vind je ook het volledige programma van het festival en het aanmeldformulier.