Lector in de schijnwerper: Petra Siemonsma

De onderzoeksgroep Beweegzorg Eigen Regie en Gedragsverandering (BERG) doet onderzoek naar eigen regie van patiënten, inwoners en professionals en staat onder leiding van Petra. "Door nauwe samenwerkingen met inwoners, patiënten en partners uit de gezondheidszorg, de wijk en het onderwijs leveren we waardevolle inzichten en dragen we bij aan maatschappelijke veranderingen. We richten ons op thema's als eigen regie, duurzame gedragsverandering, samenwerken in de wijk en wijk- en gemeenschapsgerichte benaderingen, met bijzondere nadruk op gedeelde besluitvorming", vertelt Petra.

Petra heeft bewegen in haar DNA. Tijdens haar middelbare schoolperiode was ze een fanatieke basketballer en zo kwam ze in aanraking met fysiotherapie. "Ik dacht, het zou wel gaaf zijn als je iemand anders kunt helpen en laten ervaren dat je door meer te bewegen weer lekker kunt laten bewegen." Na haar studie fysiotherapie was er in Nederland nauwelijks werk, dus vertrok ze naar Duitsland om in een revalidatiecentrum te werken. "Om mensen op zo’n kwetsbaar moment hun eigenwaarde weer terug te kunnen geven, dat was echt mijn ding. Ik heb daar met heel veel plezier gewerkt."

"Waar ik heel erg warm van word, is dat je mensen letterlijk hun vrijheid terug kunt geven. Als je op kunt staan en naar het toilet kunt gaan wanneer je dat wilt, geeft dat een enorm gevoel van vrijheid. Het geeft mij veel voldoening als je mensen dat kunt teruggeven." Petra benadrukt het belang van eigen regie en zelfstandigheid bij patiënten. "Fysiotherapie helpt mensen die tijdelijk niet alles zelf kunnen, samen met de patiënt zorg je ervoor dat de patiënt het wel weer zelf kan. Dat is een prachtige samenwerking. Voor mij staat het samendoen echt centraal, zo gebruik je ieders expertise en zet je de ander in zijn kracht."

In Duitsland leerde Petra veel over methoden, maar miste ze de kritische vragen die ze in Nederland had geleerd te stellen. "Waarom doe je dat bij deze patiënt zo? Werkt dit bij deze patiënt wel?" Deze nieuwsgierigheid leidde haar naar een studie Bewegingswetenschappen en vervolgens een baan bij  de Stroke Research Unit in Engeland. "In het buitenland wonen is ontzettend leuk en leerzaam omdat je op allerlei manieren geconfronteerd wordt met dingen die jij normaal vindt en die in een ander land anders georganiseerd zijn. Zo leer je bijvoorbeeld ook over hoe zorgsystemen in elkaar zitten, hoe mensen met elkaar omgaan. Ik kreeg ook een frisse blik op Nederland, dat veel dingen toch heel goed geregeld zijn. En dat is wel een haakje naar nieuwsgierig zijn en je veronderstellingen verkennen. Je ontdekt dat je veronderstellingen hebt waar je nog nauwelijks over hebt nagedacht."

Petra heeft een onderzoekende geest en is van nature nieuwsgierig. Ze merkt op dat veel fysiotherapeuten snel een diagnose of behandelplan opstellen, zonder altijd te vragen of dit is wat de patiënt echt nodig heeft. "Ik denk dat iedereen wel weet dat je je goed moet informeren en dat je alle aspecten mee moet nemen, maar hoe doe je dat dan precies? Daar zit wel een moeilijkheid, want je hebt het op een bepaalde manier geleerd en dat maakt dat je misschien minder breed gaat kijken. Wij leiden mensen op tot expert en dat is enorm waardevol. Ze hebben van een bepaalde kant van een probleem veel kennis. Maar tegelijkertijd lijkt het ook wel alsof ze niet meer zien dat de patiënt de expert van zijn eigen situatie is. Hoe je die twee expertises bij elkaar brengt, is een leuke puzzel waar we ons binnen onze onderzoeksgroep mee bezig houden. Ik zie vier cirkeltjes voor me: Wat zit er in de persoon? Wat zit er in de professional? Wat zit er binnen de organisatie? En wat zit er in de omgeving? En vervolgens: welke kennis hebben we daar dan over en welke nog niet? Als je dat weet, waar zit dan nu het schroefje waar je aan kunt draaien om het een stukje beter te krijgen?”

Petra ziet veel potentieel in technologie en e-health om eigen regie te ondersteunen. "Mijn vader is een techneut, dus het zit in de genen. De maatschappij verandert: we krijgen meer ouderen, meer mensen met (chronische) aandoeningen, en er komen steeds minder jongeren en dus ook minder professionals. Als technologie van beide kanten de scherpe randjes af kan halen, dan helpt dat iedereen. De fysiotherapeut ziet mensen maar kort, soms maar een half uur per week, en daarin kun je ze veel kennis en oefeningen meegeven, maar de rest van de week moeten de patiënten het echt zelf thuis doen. Dus hoe kun je als fysiotherapeut het meeste bijdragen aan iemands leven? Als je iemand buiten dat half uur ook nog op een hele zinvolle manier kunt ondersteunen. En daar is e-health erg geschikt voor." Onze onderzoeksgroep BERG doet onder andere onderzoek naar thuistechnologie om de zorg te ontlasten.

Samenwerken is voor mij echt een randvoorwaarde om goed praktijkgericht onderzoek te kunnen doen. "Als je iets wilt veranderen, dan doe je dat samen en binnen de context, het is altijd op maat", legt Petra uit. "Je onderzoekt wat werkt binnen die ene context en leert daarvan, dat neem je weer mee naar een andere context om daar samen op maat te kijken wat daar nodig is. In de ene wijk heb je bijvoorbeeld andere patiënten dan in een andere wijk, met andere verhalen en achtergronden. Ook de mogelijke oplossingen verschillen per wijk en per persoon. Dus je moet elke keer weer kijken wat werkt binnen die context. Dat is juist zo interessant aan praktijkgericht onderzoek, je gaat net zolang door tot het werkt in de praktijk." Een expertise van Petra en haar team is actieonderzoek. Daarbij voer je samen met het werkveld acties uit, houd je door middel van onderzoek bij hoe effectief die actie is en pas je de vervolgacties daarop aan en neem je de geleerde lessen mee naar een andere praktijk, het onderwijs en de wetenschap.

"Als antwoord op jouw vraag wat mij als onderzoeker en als mens typeert, dan is het dat ik altijd kijk naar de mogelijkheden en wat we samen kunnen doen met andere onderzoekers, , docenten en studenten en met de professionals en patiënten/ inwoners in de praktijk. Ik zeg altijd: het geeft echt voldoening als je merkt dat wat je doet echt nut heeft. Als het de werkwijze van professionals vergemakkelijkt, als het betere zorg oplevert of als het een betere uitkomst voor patiënten geeft. Dan is het interessant."

"Wij werken als onderzoeksgroep al heel lang intensief samen met de opleiding Fysiotherapie. Zowel ik, als bijna alle docenten die in onze onderzoeksgroep werken geven ook les in onze bachelor of masteropleiding. Op deze manier weten we goed wat er speelt en kunnen we onze nieuw opgedane kennis uit de praktijk of onderzoekmethoden direct doorvertalen naar het onderwijs. Ook helpen studenten mee met ons onderzoek. Een onderzoekende houding is nadrukkelijk onderdeel van het curriculum. Als we iets willen onderzoeken, dan vragen we hoe speelt dat in het onderwijs en als het onderwijs vragen heeft, kunnen we daar verder onderzoek naar doen. Zo is van alle kanten het gesprek steeds gaande en dat is volgens mij waarom het zo enorm waardevol is." In onze master Fysiotherapie en Wijkgerichte Beweegzorg zijn de studenten fysiotherapeuten die werken in hun praktijk en wijk en daar hun onderzoek uitvoeren. Dat is nog weer een andere samenwerken en leren we meer met en van elkaar en ontwikkelen we kennis over de positie van de fysiotherapeut in de wijk en over integrale samenwerking.

"Mijn tip voor studenten en (docent-)onderzoekers: verken je eigen aannames. Start niet zomaar,  maar begin met kijken, luisteren en praten. Stel vragen en wees nieuwsgierig. Dan blijkt de werkelijkheid vaak toch complexer en verrassender dan je zelf had gedacht."