Hogeschool Leiden

Verslag LVB-congres

Door Sophie de Valk. Op 15 september 2015 werd in Zwolle het 6e Jaarcongres LVB georganiseerd. Hier staan thema’s als gedragsproblemen, verslaving en criminaliteit onder jongeren met een Licht Verstandelijke Beperking centraal.

Praktijkvoorbeeld - Peer van der Helm

Lector Peer van der Helm (Lectoraat Residentiële Jeugdzorg, Hogeschool Leiden, Expertisecentrum Jeugd) functioneerde als dagvoorzitter en opende met een praktijkvoorbeeld waarin een meisje met een LVB binnen een residentiele instelling niet naar haar les Groen kan bij Meester Mark die die dag afwezig is. Dit meisje kan de situatie niet overzien en denkt dat ze gestraft wordt en daarom niet naar de klas mag. Ze raakt in paniek en wordt uiteindelijk agressief. Peer vertelt dat mensen met een LVB gestrand zijn in het heden (Shermer, 2015) en daardoor niet kunnen overzien wat er morgen gaat gebeuren of wat de gevolgen van hun gedrag zullen zijn. Dit vraagt veel van de professionals die met jongeren met een LVB werken, omdat zij de wereld voor deze doelgroep begrijpelijk en overzichtelijk moeten maken. Het project Meester in de Klas (vanuit een RAAK-subsidie) ondersteunt VSO scholen om docenten niet alleen didactisch sterker te maken, maar ook op pedagogisch gebied. 

LVB en verslavingsproblematiek - Reinout Wiers

Na de opening van Peer nam Prof. dr. Reinout Wiers (hoogleraar ontwikkelings-psychopathologie, Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen Universiteit van Amsterdam) het woord. Hij gaf uitleg over twee soorten processen die bepalen of iemand wel of niet middelen gebruikt of zelfs verslaafd raakt. Aan de ene kant is er de impulsiviteit (automatische processen) die graag middelen wil gebruiken en aan de andere kant zijn er de reflectieve, rationele processen die de impulsieve behoeftes kunnen afremmen. Bij een verslaving nemen de automatische processen de overhand. Reinout Wiers gebruikte voor mensen met een LVB en verslavingsproblematiek de metafoor van een ruiter en een paard. Bij een LVB’er is de ruiter relatief zwak (lage executieve functies), en slaat het paard makkelijk op hol (impulsiviteit). Het is erg lastig om de ruiter in dit geval te verbeteren, maar Reinout Wiers toonde aan dat onderzoeken die zich richten op het temmen van het paard positieve resultaten vertonen. Dit kan bijvoorbeeld door aandachtstraining (waarbij de aandacht wordt ‘weggetraind’ van de stimulus alcohol) of door actie-tendenstraining (waarbij de verslaafde leert om afstand te nemen van de stimulus alcohol), waardoor er minder automatische positieve associaties met alcohol ontstaan, als aanvulling op de standaardbehandeling (cognitieve gedragstherapie). 

Effectieve behandelingen - Robert Didden

Prof. dr. Robert Didden ( bijzonder hoogleraar ‘Intellectual Disabilities, Learning and Behaviour’, Behavioural Science Institute en Vakgroep Orthopedagogiek Radboud Universiteit Nijmegen; tevens GZ-psycholoog, Trajectum) nam het publiek daarna mee in de effectief bewezen behandelingen voor mensen met een LVB. Er wordt van de instellingen verwacht dat ze kunnen aantonen dat hun behandeling effectief is; anders koopt het Ministerie hun behandeling niet in. Sommigen menen dat er voor LVB weinig effectieve behandelingen bestaan, maar Robert Didden was hier positiever over: behandeling bij LVB’ers kost veel tijd (denk aan min. 3 jaar) en het is belangrijk dat er een integrale behandeling plaatsvindt waarbij een veilige/positieve leef- en leeromgeving cruciaal is. Alleen dan is het mogelijk om vooruitgang te boeken. 

De jongens van de straat - Jan-Dirk de Jong

Lector Jan-Dirk de Jong (Lectoraat Aanpak Jeugdcriminaliteit, Hogeschool Leiden, Expertisecentrum Jeugd) vertelde vervolgens over zijn ervaringen met de jongens van de straat in Amsterdam West. Hij zette de metafoor van Reinout Wiers voort en noemde deze jongens de “wilde paarden”. Maar, stelt Jan-Dirk, eigenlijk is dit een hele normale groep van bijzondere mensen die alleen maar ergens bij willen horen en gezien willen worden. Rolmodellen (“Passionados”) zijn voor deze jongens erg belangrijk waarbij ze succeservaringen op kunnen doen en door middel van herhaling nieuwe vaardigheden kunnen aanleren. 

Workshop lastige casussen

Na deze drie keynote speakers volgden verschillende workshops met interessante discussies met het publiek dat grotendeels bestond uit mensen uit de praktijk. Peer van der Helm verzorgde met Jacqueline van der Linden (trajectcoach Schakenbosch) en Marjorie Beld (docent en onderzoeker Windesheim) een workshop over lastige casussen waar instellingen mee kunnen worstelen. Bij deze jongeren is vaak al vroeg op meerdere levensgebieden iets misgelopen waardoor er inmiddels een opeenstapeling van problematieken is. Waar moet je dan beginnen? En is het eigenlijk wel op te lossen? Ook hier werd het belang van een integrale benadering onderstreept, maar ook de afhankelijkheid (en beperkingen) van netwerk en gemeente werd aangestipt.

Workshop methodiek 8-tot-8 programma

Marjorie Beld verzorgde in de tweede ronde nog een workshop samen met Sanne Pronk en Esmé van der Ley (beide medewerkers van School2Care, Altra). Ze vertelden over hun methodiek waarin zorg, onderwijs en vrijetijdsbesteding geïntegreerd worden in een 8-tot-8 programma. Dit kan soms voorkomen dat jongeren in een residentiele instelling moeten worden geplaatst. Reacties uit de zaal waren positief en er werd zelfs gevraagd of ze niet konden uitbreiden zodat ook jongeren buiten Amsterdam hier gebruik van konden maken. 

Workshop behandeling gedragsproblemen jongeren LVB

Katrien de Vuyst (supervisor MST bij Prisma) had ook een hoopgevende boodschap in haar workshop over de behandeling van LVB jongeren met ernstige gedragsproblemen. In plaats van uithuisplaatsing is het mogelijk voor kinderrechters om jongeren en hun ouders MST op te leggen (Multi Systeem Theorie). Daarnaast kan uithuisplaatsing ook vroegtijdig worden onderbroken op voorwaarde van deelname aan MST. Het doel is dan ook om uithuisplaatsing te voorkomen, door in zes maanden heel intensief met gezinnen en alle andere systemen om de jongere heen veranderingen teweeg te brengen. Ter illustratie; een MST-therapeut werkt fulltime en heeft maximaal vier gezinnen als caseload. Hoewel een behandeling van zes maanden 14.000 euro kost, is gebleken dat er bij 90% van de jongeren daadwerkelijk succes wordt geboekt (politiecontacten zijn aanzienlijk afgenomen of uitgebleven, succesvolle dagbesteding of schoolgang opgestart, ouders laten meer opvoedkundige vaardigheden zien, en minder antisociaal gedrag bij de jongere). Prisma werkt samen met De Koraalgroep en De Viersprong aan een officiële adaptatie van het oorspronkelijke Amerikaanse MST naar een variant voor jongeren met een LVB (met veelal ook ouders met een LVB). De zaal werd opgeroepen om na te gaan of er op andere plekken in het land dan Brabant instellingen deel willen nemen aan de pilot, opdat er meer gezinnen geholpen kunnen worden en onderzoek naar de effectiviteit kan worden uitgebreid.