Hogeschool Leiden

Levensvaardigheden voor kinderen en jongeren

Kinderen hebben er recht op dat zij ondersteund worden in het leren van sociale en emotionele vaardigheden, ook wel Levensvaardigheden genoemd. Deze vaardigheden hebben kinderen nodig om effectief om te gaan met de eisen en uitdagingen van alledag. Het gaat om vaardigheden die kinderen gebruiken in algemene en risicovolle situaties. Deze vaardigheden zijn op basis van literatuurreviews en meta-analyses (WHO, 2010; CASEL, 2014, Gravesteijn, 2011; Gravesteijn & Diekstra & Petterson, 2013; Gravesteijn & Diekstra, 2004) geïdentificeerd: 'zelfbewustzijn' (bijv. zelfsturing en zelfbeeld), zelfmanagement' (bijv. omgaan met boosheid en stress), 'maatschappelijk bewustzijn' (bijv. empathie en accepteren van verschillen), 'relatievaardigheden (bijv. omgaan met conflicten en weerstand bieden) en 'verantwoordelijk besluiten nemen' (bijv. kritisch en creatief denken). 

Zelfvertrouwen en zelfsturend vermogen

Als deze vaardigheden bij kinderen en jongeren worden bevorderd groeit hun zelfvertrouwen en zelfsturend vermogen: ze hebben het gevoel dat ze beter in staat zijn situaties en hun gedrag te beïnvloeden. Ook vermindert probleemgedrag zoals pesten en stelen en depressieve gevoelens en zelfmoordgedachten. We zien zelfs dat de studieresultaten en het plezier om naar school te gaan toeneemt.

Signaleringsinstrument Levensvaardigheden voor kinderen en jongeren

De signaleringsinstrumenten Levensvaardigheden voor kinderen en Levensvaardigheden voor jongeren zijn ontwikkeld door Hogeschool Leiden in samenwerking met Augeo Foundation. De lijsten zijn erop gericht om leraren en professionals in de jeugdzorg handvatten te geven voor het identificeren van aan- of afwezige levensvaardigheden. Voor het bevorderen van eigen en sociale kracht van kinderen en jongeren kunnen aanwezige vaardigheden bewust worden ingezet in de klas, tijdens een therapie of op de leefgroep. Als vaardigheden ontbreken of in mindere aanwezig zijn kan hier expliciet aandacht aan worden besteed door hierover in gesprek te gaan of deze aan te leren (Gravesteijn, 2011).

Levensvaardigheden voor ouders

Kinderen hebben er recht op dat ouders de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben bij het opvoeden van hun kinderen. Ouders weten niet meteen vanaf hun 'geboorte' als ouder hoe ze deze rol het beste kunnen vervullen, het is geen vanzelfsprekendheid maar iets dat, net als al het leren, gepaard gaat met veel oefenen, vallen en weer opstaan. Ouders zullen bij het opvoeden struikelen, vallen en fouten maken. Op deze momenten hebben ouders behoefte aan een omgeving die hen ondersteunt, hen steeds weer helpt opkrabbelen en die hen de kans biedt om gemaakte fouten te herstellen (Bonants & van Amsterdam, in publicatie). Vanwege veranderingen in de samenleving op het gebied van zorg en welzijn (transitie jeugdzorg) wordt steeds meer de nadruk gelegd op zelf- en samenredzaamheid van ouders. Er wordt van hen verwacht dat ze meer zelf doen en een verbindend netwerk om het gezin heen organiseren. Dit vraagt van ouders, naast ruimte, steun en opvoedvaardigheden ook het inzetten van levensvaardigheden. Een ouder die opvoedvaardigheden aangereikt krijgt, zoals het structureren van opvoedsituaties, maar onvoldoende in staat is zijn impulsen te beheersen, effectief om te gaan met stress of weinig zelfvertrouwen heeft zal worstelen op de ouderlijke werkvloed. 

Ouderlijk welzijn

Als een ouder wel over deze levensvaardigheden beschikt heeft dit een positieve invloed op het ouderlijk welzijn. Dit heeft volgens verschillende onderzoeken (Voydanoff & Donnelly, 1998; sanaroff, 2011; Nelson et al., 2013; Gravesteijn & Petterson, 2014) weer een gunstige invloed op opvoeden en op de ontwikkeling van kinderen. Ouders geven in onderzoek van Hogeschool Leiden aan dat ze ook behoefte hebben aan meer ondersteuning op het gebied van deze levensvaardigheden.

Signaleringsinstrument Levensvaardigheden voor ouders

Het signaleringsinstrument Levensvaardigheden voor Ouders is ontwikkeld in samenwerking met Augeao Foundation en Gemeente Leiden. De lijst biedt ouders en professionals die met ouders werken de mogelijkheid om te identificeren welke vaardigheden ouders bezitten en op welke vaardigheidsgebieden ouders steun zouden kunnen krijgen om hun belangrijkste taak in hun volwassen leven, het grootbrengen van hun kinderen, te vervullen.