Voorkant gebouw Hogeschool Leiden

Slachtoffer met LVB verdient meer aandacht

Slachtoffer met Licht Verstandelijke Beperking verdient meer aandacht. ‘Onderzoek biedt werkveld handvatten voor het omgaan met slachtoffers met een LVB in de strafrechtsketen.’

‘Onderzoek Hogeschool Leiden biedt werkveld handvatten voor het omgaan met slachtoffers met een Licht Verstandelijke Beperking in de strafrechtsketen’

De afgelopen jaren is er in toenemende mate aandacht gekomen voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) in de strafrechtsketen. Tot voor kort bleef deze aandacht beperkt tot delinquenten met een LVB. Naar aanleiding van ontwikkelingen omtrent de bescherming van kwetsbare slachtoffers in de strafrechtsketen was er behoefte aan een verkennend onderzoek naar de mate waarin slachtoffers van criminaliteit met een LVB in staat gesteld kunnen worden hun rechten te halen en beschermd kunnen worden tegen verergering van het leed door het strafproces. Lector Hendrien Kaal en docent/onderzoeker Nienke Spaan van het lectoraat Licht Verstandelijke Beperking en Jeugdcriminaliteit - onderdeel van het Expertisecentrum Jeugd van Hogeschool Leiden – deden hier op verzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, onderzoek naar.

Van een licht verstandelijke beperking (LVB) wordt gesproken bij een IQ tussen de 50 en 85, in combinatie met een beperkt aanpassingsvermogen en bijkomende problematiek. Mensen met een LVB ervaren in de praktijk vaak problemen bij zaken als communicatie, zelfverzorging, zelfstandig wonen, werk, ontspanning, gezondheid of veiligheid. Mensen met een LVB worden vaker dan gemiddeld slachtoffer van criminaliteit, naar schattingen in de literatuur hebben ze minstens een twee keer zo hoog risico op slachtofferschap. Het onderzoek laat zien dat slachtoffers van delicten die een LVB hebben ook vaker te maken hebben met obstakels in de strafrechtsketen. Door de moeizame herkenning en beperkte kennis over de problematiek van deze groep mensen bij professionals lopen zij bovendien een groter risico op verergering van leed en aanvullende schade ten opzichte van andere slachtoffers. 

Knelpunten

Mensen met een LVB lopen tegen verschillende problemen aan op het moment dat zij slachtoffer worden van een delict. Deze problemen doen zich voor gedurende het hele proces van de (pre)aangifte tot en met ten uitvoerlegging van een eventuele straf van een dader. Zo hebben ze vaak moeite om de gang van zaken te begrijpen en moeite met het voldoen aan de eisen en verwachtingen van het systeem. Brieven vanuit de strafrechtketen zijn doorgaans veel te ingewikkeld hetgeen leidt tot een verminderd gebruik van rechten en extra spanning voor het slachtoffer. Vaak wordt ervan uitgegaan dat slachtoffers eigen initiatief laten zien, maar dit is voor slachtoffers met een LVB vaak erg moeilijk. Ook worden ze soms de dupe van vooronderstellingen met betrekking tot de LVB, waardoor ze bijvoorbeeld niet altijd serieus genomen worden. Dit leidt tot een kleinere kans op vervolging van de dader, en een verlaagde kans op genoegdoening van het slachtoffer. Voor het bieden van passende hulp, en het vergroten van het begrip voor de moeilijkheden van het slachtoffer, moet wel herkend worden dat het slachtoffer een beperking heeft, maar dit blijkt in de praktijk binnen de strafrechtsketen moeilijk.

Oplossingsrichtingen

Het onderzoek constateert niet alleen knelpunten, maar suggereert ook verscheidene oplossingsrichtingen. Deze moeten worden gezocht op het gebied van herkenning, kennisversterking, ondersteuning en communicatie. Er is een breed gedeelde mening onder de deelnemende professionals aan het onderzoek, dat slachtoffers met een LVB ondersteuning nodig hebben om goed gebruik te kunnen maken van hun rechten. De huidige procedures vergen vaak meer zelfstandigheid dan doorgaans verwacht kan worden van slachtoffers met een LVB. Het is belangrijk dat de verschillende actoren in de strafrechtsketen voldoende kennis hebben van de problemen waar mensen met een LVB mee kampen. Alleen dan kunnen ze waar nodig afstemmen op de behoeften van het slachtoffer met een LVB, en voorkomen dat ze zich laten leiden door (onbewuste) vooroordelen. Naast kennis is het nodig dat hulpverlening en strafrechtsketen voldoende tijd heeft voor het ondersteunen van slachtoffers met een LVB. 

Hoewel het onderzoek een aantal beperkingen kent heeft de gekozen werkwijze geleid tot veel informatie die voor elk van de verschillende betrokken werkvelden aanknopingspunten zal bieden om slachtoffers met een LVB meer tegemoet te kunnen komen. Onderzoekers benoemen dat het nu “aan de verschillende werkvelden is om, aan de hand van de gesignaleerde knelpunten en geopperde oplossingsrichtingen en geïnspireerd door de vele door de respondenten genoemde voorbeelden, beleid te formuleren waarmee praktische invulling wordt gegeven aan de oplossingsrichtingen passend in de huidige werkwijze en kaders van het desbetreffende werkveld”.