Hogeschool Leiden

Thema: organiseren van flexibel onderwijs

Veel hogescholen zijn - elk op hun eigen wijze - bezig met flexibilisering van het onderwijs, om in te spelen op de veranderende vraag van werkgevers, professionals en studenten. Flexibilisering stelt hogescholen voor ingewikkelde uitdagingen op het gebied van de organisatie van het onderwijs. Om in beeld te brengen hoe hogescholen flexibel onderwijs organiseren en met de bijbehorende uitdagingen omgaan, heeft het programma Goed Georganiseerde School casestudies uitgevoerd. 

Er is een typologie opgesteld, waarin drie varianten van flexibilisering worden onderscheiden:

  • Kleinschalig flexibiliseren
  • Flexibel binnen kaders
  • Maatwerk in onderwijs faciliteren door gestandaardiseerde ondersteuning

In onderstaande tabel zijn de kenmerken van de genoemde varianten samengevat.

Tabel GGS thema flexibilisering

De meeste onderzochte hogescholen zetten in op de ontwikkeling van persoonlijke leerroutes voor de student, waarbij sprake is van flexibilisering op de dimensies tempo, tijd, plaats, programma en toetsing.

Enkele hogescholen kiezen wel voor flexibilisering op het gebied van tempo (versnellen en vertragen), tijd (meerdere instroommogelijkheden per jaar en tijdonafhankelijk studeren) en plaats (keuzevrijheid m.b.t. leeromgeving en plaatsonafhankelijk studeren), maar niet voor flexibilisering op het gebied van het programma en de toetsing. 

Ontwikkelroutes of aanpakken voor opschaling

Alle onderzochte instellingen hanteren een ontwikkelingsgerichte aanpak, met veel aandacht voor kennisdelen, leren van elkaar en het leren op basis van ervaringen. De onderwijsinhoudelijke en onderwijskundige ontwikkeling van flexibele deeltijdopleidingen is in alle onderzochte instellingen een zaak van de opleidingen (decentrale aanpak). In een aantal instellingen worden de opleidingen daarbij ondersteund door een instellingsbreed programma dat zich richt op het samen ontwikkelen van een hogeschoolbrede visie of hogeschoolbrede kaders, het delen van kennis, het leren van elkaar en professionalisering. Onderwijskundig is er dus sprake van een decentrale aanpak, al of niet ondersteund door een instellingsbreed programma.

Onderwijslogistiek

Op het gebied van onderwijslogistiek begonnen de meeste instellingen met een decentrale aanpak en is er een toename te zien van instellingsbrede programma's, vanwege de koppeling met instellingsbrede processen en systemen. Deze programma's richten zich op het herontwerpen van onderwijslogistieke processen en het ICT-landschap vanuit het perspectief van de studenten en de student journey Aandachtspunt is dat het onderwijs hierbij goed betrokken wordt, zodat naast de student journey ook het perspectief van het onderwijs wordt meegenomen bij de ontwikkeling van de onderwijslogistieke processen en systemen voor flexibel onderwijs.

Vier ontwikkelroutes

Voor opschaling van flexibele deeltijdopleidingen worden vier aanpakken onderscheiden.

Aanpak 1: starten met een globale hogeschoolbrede visie op flexibilisering en de onderwijslogistieke uitgangspunten en kaders

Individuele opleidingen geven binnen deze globale kaders hun flexibele deeltijdopleidingen vorm. Dit resulteert in een decentrale invulling van zowel flexibele deeltijdopleidingen als de onderwijslogistieke ondersteuning. In tweede instantie (bij opschaling) wordt de ondersteuning bij deze aanpak (gedeeltelijk) gecentraliseerd om opleidingsoverstijgende flexibilisering mogelijk te maken en de verbinding te leggen met instellingsbede processen en systemen. 

Aanpak 2: starten met kleinschalig flexibiliseren vanuit onderwijskundige experimenten waarbij de onderwijslogistiek decentraal georganiseerd wordt

Op basis van de ervaringen met deze experimenten wordt geleidelijk een hogeschoolbrede visie op flexibilisering, zowel op onderwijskundig als op onderwijslogistiek gebied, ontwikkeld en wordt de onderwijslogistiek in tweede instantie (gedeeltelijk) centraal georganiseerd om opleidingsoverstijgende flexibilisering mogelijk te maken en de verbinding te leggen met instellingsbede processen en systemen. 

Aanpak 3: starten met kleinschalig flexibiliseren vanuit onderwijskundige experimenten

In de loop van de tijd wordt een hogeschoolbrede onderwijskundige en onderwijslogistieke visie geformuleerd waarmee opleidingen decentraal met maatwerk de flexibilisering kunnen organiseren. In deze variant is geen sprake van centralisatie van de onderwijslogistiek.

Aanpak 4: starten met een hogeschool brede visie op onderwijskundig gebied

Binnen deze visie geven opleidingen zelf vorm aan flexibel onderwijs waarbij de onderwijslogistiek ook decentraal wordt belegd en uitgevoerd. In de loop van de tijd wordt een hogeschool brede visie ontwikkeld op het gebied van onderwijslogistiek. De organisatie van de onderwijslogistiek blijft belegd op decentraal niveau. 

Figuur Ontwikkelroutes of aanpakken voor opschaling

Op basis van de uitkomsten van deze casestudies zijn ontwerp-, implementatie-, en sturingsprincipes ( jpg, 293 KB ) ontworpen voor het organiseren van flexibel onderwijs. 

Hogeschool Leiden

Publicaties GGS