Hogeschool Leiden

Contextueel innoveren en veranderen

Het belang van onderwijslogistiek en de organisatie van het onderwijs voor het succes van onderwijsinnovaties neemt toe. Enerzijds vragen onderwijsinnovaties steeds meer maatwerk en flexibiliteit in de ondersteuning. Anderzijds is in de bedrijfsvoering en ondersteuning door digitalisering een tendens tot standaardisatie zichtbaar. Het gaat er om de goede balans te vinden tussen maatwerk en standaardisatie. 

Onderwijs en ondersteuning als gescheiden werelden

Bij het vastlopen van onderwijsinnovaties spelen de spanning en het wederzijdse onbegrip tussen 'het onderwijs' en 'de ondersteuning' een belangrijke rol. Vertegenwoordigers van het onderwijs en vertegenwoordigers van de ondersteuning hebben vaak verschillende visies op vraagstukken en oplossingsrichtingen. Ze verschillen daardoor ook vaak in focus, oriëntatie en veranderaanpak.

Spanning tussen onderwijs- en ondersteunend personeel

De spanning tussen onderwijs- en ondersteunend personeel hangt samen met hun verschillende taken, rollen en belangen. Maar ook met het feit dat ze elk een eigen professionaliteit hebben. Het onderwijspersoneel (docenten en onderwijsmanagers) is van mening dat het te veel gebonden is aan regels en kaders, dat er onvoldoende ruimte is voor maatwerk en dat het ondersteunend personeel te weinig kennis heeft van onderwijs en te weinig denkt en handelt vanuit het perspectief van het onderwijs.

Aan de andere kant ervaart het ondersteunend personeel weinig begrip van het onderwijspersoneel voor de eigen rol van de ondersteuning, voor de eisen die voortvloeien uit het deel uitmaken van een onderwijsinstelling, voor de beperkingen in de mogelijkheden tot maatwerk, voor de beperkingen die systemen en (interne en externe) regels opleggen aan het onderwijs en voor het feit dat afwegingen moeten worden gemaakt met betrekking tot betaalbaarheid, haalbaarheid en organiseerbaarheid.

In het figuur tegenstellingen ( pdf, 18 KB ) zijn deze verschillen samengevat.

Deze tegenstellingen leiden tot wederzijds onbegrip, frustratie, gevoel van miskenning en moeizame samenwerking tussen het onderwijs en de ondersteuning.

De samenwerking tussen de 'wereld van het onderwijs' en 'de wereld van de ondersteuning' heeft het karakter van een taai vraagstuk. Het hanteerbaar maken van de spanning tussen beiden en het verbinden van beide werelden levert een belangrijke bijdrage aan het succes van onderwijsinnovaties. Onder andere door het stimuleren van wederzijds begrip en gedeelde ervaringen en het creëren van een gemeenschappelijk referentiekader.

Onderwijsinnovaties in een institutionele context

Onderwijsinnovaties vinden plaats in een institutionele context. Kenmerken van die institutionele context hebben invloed op de effectiviteit van onderwijsinnovaties en de verhouding tussen het onderwijs en de ondersteuning.

Waar bestaat de institutionele context uit?

De institutionele context bestaat uit een groot aantal elementen. Daarbij gaat het om de strategie, de organisatiestructuur (inclusief de principes voor taak- en functiescheiding) en kenmerken van het sturingsmodel, zoals coördinatiemechanismen, de overleg- en besluitvormingsstructuur en de verhouding tussen aanbodsturing en vraagsturing. Maar ook om regels en procedures, de organisatie van processen en systemen in de bedrijfsvoering en de ondersteuning (bijvoorbeeld standaardisatie versus differentiatie) en de verschillende culturen en communities binnen de instelling.

Bekijk de kenmerken van de institutionele context ( pdf, 18 KB )

Contextueel innoveren en veranderen

De effectiviteit van onderwijsinnovaties en veranderprocessen in het onderwijs kan verhoogd worden door een contextuele aanpak en het gericht inspelen op kenmerken van de institutionele context. 

Figuur contextueel innoveren en veranderen

Het programma Goed Georganiseerde School onderzoekt wat de invloed is van elementen van de institutionele context op de effectiviteit van onderwijsinnovaties en veranderprocessen in het onderwijs. Daarnaast onderzoek het programma GGS hoe gericht kan worden ingespeeld op elementen van de institutionele context om zo de effectiviteit van onderwijsinnovaties en veranderprocessen in het onderwijs te vergroten. Op basis daarvan worden ontwerp-, implementatie- en sturingsprincipes voor verander- en innovatieprocessen geformuleerd.

Lees meer over wat het programma Goed Georganiseerde School doet