Conferentie: Forensische ICT, een andere kijk op informatica

Verantwoording 2020

De verantwoording over 2020 van het lectoraat Digital Forensics & E-Discovery over de bijdrage aan de beroepspraktijk en maatschappij, aan onderwijs en professionalisering. 

Inleiding

In 2020 heeft de coronacrisis een flinke impact gehad op geplande activiteiten van het lectoraat Digital Forensics & E-Discovery. Het jaarlijkse symposium is uitgesteld en zal op 23 maart 2021 worden gehouden als online evenement. Onze jaarlijkse kennisuitwisseling op de DFRWS conferenties is geminimaliseerd doordat geplande DFRWS EU en USA conferenties online zijn gehouden en de DFRWS APAC die was gepland voor het najaar pas in januari 2021 en ook online is gehouden.

Het volgen van met name de USA en de APAC conferentie in andere tijdzones blijkt een uitdaging want  juist in het voorjaar, kort na het inwerking treden van de coronamaatregelen, waren docenten vooral bezig met het reorganiseren en online geven van het onderwijs. Daardoor was het lastig om tijd vrij te maken om deel te nemen aan dit soort online conferenties. Studenten kwamen nog maar mondjesmaat in het IoT Forensisch lab en de posterpresentatie bijeenkomsten hebben uiteindelijk ook een online vorm gekregen. Helaas zijn daar nog geen externen bij aanwezig waardoor de extra spin off richting het beroepenveld is komen te vervallen. Kortom, het jaar 2020 is anders gelopen dan we hadden gepland maar desondanks zijn er toch mooie resultaten geboekt die in onderstaande verantwoording op hoofdlijnen worden geschetst.

Beroepspraktijk en maatschappij

In 2020 zijn gesprekken gestart met de Nationale Politie (NP) om de HBO opleiding Forensisch ICT in deeltijd aan te bieden aan digitale experts bij de NP in samenwerking met de Politie Academie. Digitale experts kunnen op die manier hun kennis verbreden en tegelijkertijd hun bachelor diploma halen. Naar verwachting zal de eerste lichting deeltijd studenten in september 2021 starten met de opleiding. Het IoT Forensic Lab op de HSD zal daarbij een belangrijke rol spelen in het praktijkonderwijs. De hardware en software tools zijn afgestemd op de praktijk zoals die bij de NP bij de Teams Digitale Opsporing wordt beoefend.

Op basis van eerdere signalen vanuit het werkveld en als logisch vervolg op een deeltijd bachelor opleiding is het werkveld in Nederland geconsulteerd om de behoefte aan een master Digital Forensics in kaart te brengen. Uit deze consultatie blijkt dat er een grote behoefte is aan master afgestudeerden. Zo geeft 71% aan dat deze meerwaarde nu al relevant is en zelfs drie kwart geeft aan medewerkers deze master te willen laten volgen. Van de ondervraagden geeft 46% aan aan interesse te hebben in samenwerking met het lectoraat Digital Forensics & E-Discovery. Gesteund door deze interesse, is er een Toets Nieuwe Opleiding (TNO) aanvraag voorbereid voor een nieuwe master Digital Forensics. Deze TNO aanvraag wordt begin 2021 ingediend met als doel om in september 2022 met de master te beginnen.

De samenwerking met het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) is in 2020 verstevigd. Zij hebben ons geadviseerd bij de inrichting van het IoT Forensic Lab en al vele jaren lopen onze studenten in het derde jaar stage bij het NFI of studeren ze er af op uiteenlopende projecten. Een terugkerend project daarbij is het Hansken platform dat wordt gebruikt door de Nationale Politie en de FIOD voor digitaal forensisch onderzoek. In 2020 is het Opschaling en Ketenimplementatie Hansken programma gestart en is het gebruik van Hansken uitgebreid naar andere Bijzondere Opsporingsdiensten in Nederland. In 2020 is afgesproken om een Hansken systeem te realiseren in het IoT Forensic Lab zodat het voor onderwijs en onderzoeksdoeleinden kan worden gebruikt. Hiermee zal het lectoraat actief gaan participeren in de Hansken Community die uit zowel gebruikersorganisaties als kennisinstellingen (Hogescholen en Universiteiten) bestaat. Naar verwachting zal het Hansken systeem in het IoT Forensic Lab in het tweede kwartaal 2021 in gebruik genomen kunnen worden.

Ten slotte is de lector namens de HBO cybersecurity lectoren in de periode van mei tot  en met juli lid geweest van het Kwartiermakers team samen met een projectleider en vier vertegenwoordigers uit respectievelijk de overheid, TNO, hoogleraren en bedrijfsleven. Het team is gevraagd om de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK) te adviseren over aanpak voor de cybersecurity kennisontwikkeling en innovatie in Nederland als vervolg op het DCYPHER platform dat in 2020 is opgehouden. Na een intensief traject is in korte tijd en na veel overleg met betrokkenen een 45 pagina’s tellende advies opgesteld dat heeft geleid tot een nieuw samenwerkingsplatform waarin de krachten op het terrein van onderzoek, innovatie en onderwijs worden gebundeld. Dit advies en brief van de Staatssecretaris zijn gepubliceerd op de website van de tweede kamer.

Onderwijs en professionalisering

In 2020 is door onderzoekers van het lectoraat bijgedragen aan een reorganisatie van het reguliere FICT onderwijs. Deze reorganisatie is mede ingegeven door de ontwikkeling van nieuw onderwijs voor eerder genoemde deeltijd variant voor de beroepspraktijk en bijdragen die zijn geleverd aan andere opleidingen zoals de Master Cybersecurity Engineering van de Haagse Hogeschool, een workshop Open Source Intelligence met de EMM OSINT tool in Ispra bij het Joint Research Center (JRC) van de Europese Commissie en een herhaling van de workshop Python voor de Nationale Politie die ook al in 2019 is gegeven. Daarnaast heeft de lector diverse gastcolleges gegeven in o.a. de minor van ‘Bit naar Bewijs’ van de opleiding Forensisch Onderzoek aan de HvA en op uitnodiging van the Hague Center of Strategic Studies twee colleges in de Indian Dutch Cyber Security School. Tenslotte is in 2020 begonnen met de voorbereiding voor het lesgeven in 2021 in samenwerking met Fachhochschule Bern in Zwitserland.

De minor Mixed Reality voor Onderzoek is zoals gepland in februari gestart als pilot. De pilot was een succes en in september is de minor in nagenoeg dezelfde opzet opnieuw gestart. Ook is de minor erin geslaagd om bedrijven en organisaties te betrekken bij projecten die door de studenten worden uitgevoerd. Professionals van deze organisaties hebben tevens gastcolleges verzorgd en zijn actief gevraagd om mee te denken over de opzet van het onderwijs. Op die manier wordt in deze minor het onderwijs met de praktijk verbonden. Inmiddels zijn in 2020 een viertal Hololens 2 brillen aangeschaft die ter beschikking staan voor de studenten in de minor en voor de professionals die betrokken zijn in het IoT Forensisch lab. De aanschaf van deze brillen is, net als de aanschaf van vele andere instrumenten en software tools in het lab in de afgelopen 3 jaar, mede mogelijk gemaakt dankzij een subsidie van de Gemeente Den Haag.

Als gevolg van de coronamaatregelen is er in het kader van professionalisering minder ruimte geweest voor bezoek en online deelname aan vak conferenties. Wel is in 2020 goede voortgang geboekt met de verdere inrichting en professionalisering  van het IoT Forensic Lab. De lectorenkamer is verhuisd naar een grotere ruimte op de campus tegenover het lab en er is een tweede ruimte gehuurd voor het maken van opstellingen die gebruikt kunnen worden in Mixed Reality experimenten. Ondanks de coronamaatregelen hebben er toch nog praktijklessen in het lab plaatsgevonden. Ook konden studenten, die door coronamaatregelen niet fysiek terecht konden bij hun stageplaats, gebruik maken van de apparatuur in het lab om hun onderzoek voort te zetten.

Kennisontwikkeling

In 2020 zijn er verschillende publicaties verschenen waaraan het lectoraat heeft meegewerkt. Een overzicht daarvan is te vinden op de website van het lectoraat  onder het kopje publicaties

Over sommige kennis die in 2020 is ontwikkeld, wordt pas in 2021 gepubliceerd. Zo is door een aantal onderzoekers met studenten onderzoek verricht in samenwerking met collega’s in Duitsland in het project “In Search of Lost Data: A Study of Flash Sanitization Practices”. Deze samenwerking is een direct resultaat van gesprekken en ontmoetingen op de DFRWS EU in 2018 in Florence en in 2019 in Oslo. Kort samengevat zijn met hulp van Duitse en Nederlandse studenten honderden nieuwe USB sticks onderzocht op bestandsresten die afkomstig zijn door het recyclen van geheugenchips. Dit bleek inderdaad het geval zoals blijkt uit een artikel dat wordt gepresenteerd op de DFRWS EU 2021.

Het E-Discovery Symposium 2020 was geheel voorbereid  maar moest een week voor de geplande datum worden uitgesteld. In het kader van dit symposium zijn over het thema ‘de betekenis van digitale sporen’ meerdere artikelen geschreven en presentaties gegeven en is een basis gelegd voor nieuw onderzoek dat in 2021 wordt voortgezet.