Lectoraat Contextueel Veranderen

Wat is contextueel veranderen?

Gedrag, interacties en samenwerking worden voor een belangrijk deel gestuurd door de context waarin ze plaatsvinden. Als je gedrag en samenwerking wil veranderen, moet je inspelen op de context. Dat is het uitgangspunt van contextueel veranderen.

De invloed van de context

Het functioneren van organisaties wordt bepaald door de interactie tussen individuen en groepen met verschillende waarden, culturen, beelden van problemen en oplossingen, belangen, en verschillende taken en rollen. De confrontatie tussen deze individuen en groepen leidt tot spanningen en dilemma’s.

Deze interactie wordt bovendien beïnvloed door kenmerken van de organisatiecontext, zoals de organisatiestructuur, de sturingsfilosofie, de organisatie van de bedrijfsvoering en de verschillende culturen binnen de organisatie. De verschillende individuen, en groepen hun onderlinge (machts)verhoudingen en de kenmerken van de organisatie waarbinnen de interacties tussen deze individuen en groepen plaatsvinden, vormen zowel de context van veranderprocessen als een belangrijk aangrijpingspunt voor de verandering.

Binnen de context van veranderprocessen kunnen drie niveaus worden onderscheiden:

  • Microniveau: het individu, met diens eigen geschiedenis, waarden, ambities en motieven om te veranderen;
  • Mesoniveau: de interactie tussen individuen en de groepsdynamiek;
  • Macroniveau: kenmerken van de organisatie, zoals de interactie tussen de verschillende ‘communities’ en culturen binnen organisaties, de organisatiestructuur (de manier waarop taken georganiseerd zijn) en de sturingsfilosofie.

De factoren op deze niveaus beïnvloeden elkaar. De context op deze drie niveaus en de onderlinge wisselwerking daartussen heeft invloed op het succes van het veranderproces.

Lector Ronald Ulrich

"Ik zie veranderopgaven als caleidoscopische puzzels. Je moet goed kijken naar patronen en veranderingen in die patronen op verschillende niveaus. Soms lijkt het op mikado: het is zichtbaar hoe zaken samenhangen, de opgave is hoe je er een stokje afhaalt. Soms lijkt het op een kluwen draden en zie je geen patroon. Je leert veranderprocessen en veranderopgaven alleen begrijpen door ermee aan de slag te gaan. Een aanpak kiezen, interventies uitvoeren, kijken wat er gebeurt en daarvan leren. Er een stokje afpakken of aan een touwtje trekken. Veranderen is doen, kijken, denken en leren."

Lector Ronald Ulrich

Hogeschool Leiden

Contextueel veranderen

Contextueel veranderen gaat om het hanteerbaar maken van complexiteit en het gericht inspelen op de context. Om effectief te zijn moet de gehanteerde verander- of innovatieaanpak aansluiten bij de aard van het vraagstuk, inspelen op de gelaagde en veelvormige context en rekening houden met de perspectieven en betekenissen die de verschillende individuen en groepen geven aan de situatie en het veranderproces. Succesvol veranderen vraagt meervoudig kijken, denken en handelen.

Een van de uitgangspunten van ons onderzoek is dat we veranderen zien als een sociaal leerproces, waarbij het onderzoek een interventie is. Veranderen gaat om het samen creëren van nieuwe gedeelde betekenissen en handelingspatronen. Daarbij spelen de volgende activiteiten een centrale rol:

  • Sensing, reflectie en dialoog: samen onderzoeken en duiden van wat er aan de hand is, welke betekenissen aan de situatie worden toegekend en wat onderliggende patronen zijn. En hier met elkaar de dialoog over aangaan;
  • Experimenteren en het ontwikkelen en testen van prototypen: handelen in een omgeving die je niet helemaal kan overzien, interventies uitvoeren en prototypes ontwikkelen. Toetsen van de effecten en leren van deze ervaringen.