Hogeschool Leiden

Van onze onderzoeker

Bang voor rood, geel en.... blauw? Goethe, Merleau-Ponty en fenomenologisch kleuronderzoek” is geschreven in het kader van mijn werk voor het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg en mijn docentschap aan de opleiding Kunstzinnige Therapie.

Bang voor rood, geel en .... blauw?

Hogeschool Leiden

Van onze onderzoeker dr. Wil Uitgeest

Het proefschrift is op 22 juni 2016 verdedigd op de Vrije Universiteit, waardoor ik de doctorstitel heb verworven.

De kracht van kleur

In de kunstzinnige therapie wordt de kracht van kleur ingezet als therapeutisch middel. Uit onderzoek blijkt steeds opnieuw dat de werking van kleur weliswaar aanzienlijk is, maar ook sterk afhangt van de context, waardoor algemene wetmatigheden m.b.t. deze werking niet te geven zijn. In een concreet geval kan dus geen ‘recept’ worden toegepast; het blauw dat in de ene ruimte rustgevend werkt, kan in een andere, wat donkerder ruimte deprimerend werken.

Onderzoeksvraag

De vraag die je hierbij kunt stellen is dus: hoe onderzoek je een kleur zodanig, dat hierdoor in de onderzoeker een oordeelsvermogen kan worden ontwikkeld met betrekking tot de werking van kleur in een concrete praktijksituatie? Deze vraag is niet alleen interessant binnen de kunstzinnige therapie, maar ook bijv. binnen het concept van de Healing environment in de gezondheidszorg. Wat voor behoeften hebben mensen die gebruik maken van bepaalde ruimten in bijvoorbeeld een ziekenhuis, en hoe kun je door middel van kleur aan die behoeften tegemoet komen?

Vergelijking tussen Goethe en Merleau-Ponty

Om antwoord te vinden op deze vraag wordt Goethes wetenschappelijke werkwijze vergeleken met de fenomenologische methode die door de Franse filosoof Merleau-Ponty wordt beschreven. Goethe leefde van 1749-1832, en publiceerde zijn beroemd geworden kleurenleer in 1810. Merleau-Ponty (1908-1961) is een van de belangrijkste twintigste-eeuwse vertegenwoordigers van de wijsgerige fenomenologie, en schreef invloedrijke verhandelingen over kleur. Beiden willen in hun werk ruimte maken voor de dynamische veelzijdigheid van de kleurenwereld, die zich in de menselijke ervaring kan tonen.

Uitkomsten van de vergelijking

Uit deze vergelijking blijkt dat beide auteurs een methode beschrijven waarmee deze veelzijdigheid inderdaad voor het bewustzijn toegankelijk kan worden. Daarnaast zijn de door hen beschreven methoden zo verwant, dat je vandaag de dag nog steeds kunt stellen (Rudolf Steiner trok indertijd ook deze conclusie) dat Goethes wetenschappelijke werkwijze een fenomenologische methode avant la lettre is, die niet aan actualiteit heeft ingeboet.

De fenomenologische methode

Vervolgens volgt uit deze vergelijking de fenomenologische methode waarmee ik zelf aan de slag ben gegaan. Ik heb getracht de kleur blauw te onderzoeken, zodanig dat de dynamische veelzijdigheid die hierin leeft, voor het bewustzijn toegankelijk wordt gemaakt.

Schilderkundig onderzoek

Dit onderzoek ging gepaard met schilderkundig onderzoek naar de kleur blauw, en daarnaast de kleuren rood en geel. Een gedeelte van de werken die hieruit zijn ontstaan (schilderijen, foto’s en objecten) zijn tijdens de promotieplechtigheid te zien geweest. In januari 2017 is de planning om op de Vrije Universiteit nogmaals de gehele, bij dit proefschrift behorende, collectie te exposeren. Bij deze expositie hoort een symposium, ter gelegenheid waarvan ik een voordracht over mijn proefschrift zal houden.

Tot slot

Tot slot heb ik gekeken naar mensen die vanuit hun (ervarings)kennis op fenomenologische grondslag werken met kleur. Hierbij komen voorbeelden van kleurgebruik in de architectuur en in de gezondheidszorg aan bod, en voorbeelden van de werking van kleur in de praktijk van de kunstzinnige therapie beeldend.

Symposium "Wie is er bang voor rood, geel en blauw?'

Vrijdag 7 oktober organiseren het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg en de opleiding Kunstzinnige Therapie een symposium rondom het afscheid van dr. Wil Uitgeest. U komt toch ook!

U kunt zich helaas niet meer aanmelden voor het symposium