De vlag van de hogeschool

Kwaliteit leefklimaat Justitiële Jeugdinrichtingen positief in 2014

Instellingen bieden perspectief voor jongeren om kans op recidive te verminderen

De kwaliteit van het leefklimaat binnen Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) is over de gehele linie in 2014 stabiel gebleven ten opzichte van het positieve resultaat van 2013. Bij een aantal JJI’s is de kwaliteit zelfs significant toegenomen ten opzichte van 2013. Dit blijkt uit het jaarlijkse onderzoek naar het leef-, leer- en werkklimaat onder jongeren en werknemers binnen de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s), uitgevoerd door het Lectoraat Residentiele Jeugdzorg van het Expertisecentrum van Hogeschool Leiden, Hogeschool Windesheim en de Universiteit van Amsterdam, in opdracht van de instellingen en het Ministerie van Veiligheid en Justitie. 

 

Jongeren en medewerkers positief
Een positief klimaat, gericht op opvoeding, scholing, begeleiding en behandeling kan een factor zijn in het voorkomen van recidive, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Over een periode van vier jaar worden sinds 2013 ieder jaar bij alle Justitiële Jeugdinrichtingen meerdere onderzoeken gedaan om na te gaan wat de kwaliteit is van het klimaat (op de leefgroep en op school) in de instelling en op welke wijze dit verbeterd kan worden. Het onderzoek laat zien dat het jaarlijks meten en actief terugkoppelen van resultaten binnen een inrichting een positieve invloed heeft op het leefklimaat binnen de Justitiële Jeugdinrichtingen. 

De meeste jongeren die gesloten geplaatst worden in een instelling kampen met ernstige psychische- en gedragsproblemen. Veel jeugddelinquenten hebben een beperkte spanningsboog en veel jongeren hebben een licht verstandelijke beperking (IQ tussen de 50 en de 80). Het leven in een residentiële jeugdinstelling heeft een grote impact op de ontwikkeling van de jongeren. Een kwalitatief goed leefklimaat kan bijdragen aan een betere toekomst van de jongeren en is een factor voor het reduceren van recidive na uitzitten van detentie.

 

Verbeteren leefklimaat 
Het leefklimaat is een klimaat in de inrichting waarbinnen groei en ontwikkeling van de jeugdigen zo goed mogelijk tot stand kan komen en wordt gestimuleerd. In de JJI’s speelt het leefklimaat een belangrijke rol in het effectief vormgeven van de straf, rehabilitatie, stabilisatie en herstel van de jongere (en de maatschappij) om recidive te voorkomen of verminderen. Onderzoek naar het leefklimaat wordt verricht door te kijken naar de vier pijlers van het leefklimaat; de door de jongeren ervaren mogelijkheden voor groei, de mate van repressie, de responsiviteit van de pedagogisch medewerkers in de JJI’s en de sfeer in de JJI.

Justitiële Jeugdinrichtingen zijn al enkele jaren actief bezig met het verbeteren van het leef-, leer- en werkklimaat in de instelling. Het delen van resultaten uit dit onderzoek van de verschillende instellingen maakt leren van elkaar mogelijk. De verschillen per leefgroep binnen een instelling zijn doorgaans aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan over de oorzaken van deze verschillen. Het leefklimaat wordt door de jongeren en medewerkers over het algemeen als positief beoordeeld. Alleen de resultaten op de langverblijfgroepen blijven wat achter, mogelijk vanwege het beeld dat zij minder toekomstperspectief hebben dan de jeugdigen op de kortverblijfgroepen. Deze resultaten zijn aanleiding om met de JJI’s in gesprek te gaan om te onderzoeken hoe het ervaren leefklimaat en het perspectief voor de langverblijfgroepen kan worden verbeterd. 

 

Bieden perspectief is noodzakelijk
Het ontwikkelen van een blijvend positief leef-, leer- en werkklimaat vraagt continu aandacht en vergt veel doorzettingsvermogen, zo blijkt uit de resultaten van de rapportages. Gebrek aan perspectief (‘een gewoon leven’ volgens de jongeren zelf) leidt tot gebrek aan motivatie, contacten en interacties en heeft zijn weerslag in de dagelijkse omgang met pedagogisch medewerkers en leraren waardoor vaak een vicieuze cirkel ontstaat. Perspectief scheppen voor deze groep is een uiterst lastig te realiseren opgave omdat er sprake is van dwang terwijl voor verandering zelf kunnen kiezen belangrijk is. Uit veel onderzoek naar voren komt dat perspectief kan bijdragen aan recidivevermindering. De JJI’s werken daar momenteel hard aan binnen hun opdracht en vermogen.

De belangrijkste aanbeveling, die uit het onderzoek van Hogeschool Leiden, Hogeschool Windesheim en de Universiteit van Amsterdam naar voren komt, is dan ook te blijven zoeken naar manieren om het perspectief van met name langgestrafte, vaak oudere jongeren te verbeteren.