Kernwaarden Hogeschool Leiden

Docent heeft sleutelrol bij voorkomen radicalisering jeugd

Jongeren in het Voortgezet Speciaal Onderwijs vatbaar voor radicaliserend gedrag

Docenten in het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) bepalen in grote mate het leerklimaat in het klaslokaal. Een positief leerklimaat verkleint de kans dat kwetsbare jongeren radicaliseren. Dat blijkt uit onderzoek van het Expertisecentrum Jeugd van Hogeschool Leiden en de Universiteit van Amsterdam. Deze resultaten sluiten aan bij het rapport ‘twee werelden, twee werkelijkheden, hoe ga je daar als docent mee om?’ die minister Bussemaker januari 2016 publiceerde. Europees onderzoek moet aantonen hoe radicalisering van jeugd kan worden voorkomen door een positief leerklimaat op middelbare scholen te creëren, breder dan alleen het VSO.

Op 14 locaties van twee grote Amsterdamse schoolgemeenschappen voor voortgezet speciaal onderwijs is door het Expertisecentrum Jeugd van Hogeschool Leiden en de Universiteit van Amsterdam in maart 2015 onderzocht in hoeverre het klimaat in de klas samenhing met gevoelens van afwijzing door de maatschappij, crimineel gedrag en probleemgedrag als ongehoorzaamheid en agressiviteit.

Radicalisering

Momenteel is er veel bezorgdheid over radicalisering van jongeren en niet in de laatste plaats omdat radicale jongeren geweld in onze samenleving niet schuwen. Radicalisering is echter een breed begrip: jongeren kunnen extreme denkbeelden ontwikkelen richting geloof, maar ook richting misdaad, rechts-radicale of links-radicale denkbeelden. De oorzaken van radicalisering liggen vaak in een onderliggend gevoel bij jongeren van achterstelling, onheuse bejegening en boosheid.

Jongeren in het VSO zijn vaak argwanend naar instanties, zowel de politie als naar hulpverleners om hen heen, omdat zij denken dat ze ‘hen moeten hebben’ en ‘toch niet echt willen helpen’. Het gaat daarbij niet altijd om gebrek aan kansen, maar ook om het zichzelf uitsluiten van de maatschappij en het ontkennen van de rechtsstaat. Jongeren met een licht verstandelijke beperking hebben door sociaal-emotionele en intellectuele problemen een grotere kans om niet mee te kunnen in de huidige maatschappij, waardoor zij hun identiteit sterker ontlenen aan groepen waartoe zij willen behoren. Zij zullen in hogere mate (radicale) ideeën en (criminele) cognities van rolmodellen overnemen.

Positief leerklimaat

Op basis van de resultaten kan worden gesteld dat een responsieve en ondersteunende houding van de docent leidt tot een significante afname van de ervaren afwijzing van de maatschappij en criminele cognities. Het gevoel afgewezen te worden door de samenleving kan voor een gedeelte worden gecompenseerd door een responsieve opvoeding die het zelfvertrouwen van kinderen vergroot. Deze responsieve opvoeding geeft kinderen en risicojongeren het idee dat ze ‘gezien worden, erbij mogen horen en ertoe doen’. Een positieve relatie met de docent leidt tot minder gevoelens van afwijzing van de maatschappij en kan de jongeren daarbij een positiever toekomstperspectief bieden zonder radicalisering.

Europese subsidie

Het Expertisecentrum Jeugd van Hogeschool Leiden gaat samen met de Universiteit van Gent en de ESADA Business School (Barcelona) een Europese subsidie aanvragen voor het doen van gezamenlijk onderzoek naar het voorkomen van radicalisering van jeugd in het middelbaar beroepsonderwijs. De bedoeling is dat de onderwijsinstellingen door het uitwisselen van ‘good practices’ (Barcelona conflicthantering – Leiden leerklimaat) een totaalpakket kunnen presenteren waarmee (toekomstige) docenten/hulpverleners hun werk in de klas of op straat zo goed mogelijk kunnen uitoefenen.