Lectoraat Gehandicaptenzorg en Jeugdzorg

Onderzoek

In het Lectoraat Gehandicaptenzorg en Jeugdzorg wordt onderzoek opgezet op het gebied van de sociale informatie verwerking van jongeren met een lichte verstandelijke beperking (LVB), en bijbehorende diagnostische instrumenten en interventies.

Kenmerken

Jongeren met LVB hebben problemen met adaptief functioneren in sociale situaties en in peer relaties. Ze vertonen veel agressieve gedragsproblemen, en meer antisociaal en delinquent gedrag dan hun peers. Door deze antisociale en delinquenten gedragingen, komt een groeiend aantal jongeren met LVB en hun ouders in aanraking met Jeugdzorg of zelfs met Justitie.

In de reguliere hulpverlening worden de vaardigheden en competenties van jongeren met LVB vaak niet herkend. Bovendien zijn de behandelmethoden die worden gebruikt in de reguliere jeugdzorg niet ontwikkeld voor deze doelgroep, waardoor ze geen rekening houden met hun beperkingen. Het is duidelijk dat jongeren met LVB specifieke behandeling nodig hebben die aangepast is aan hun competenties en beperkingen. Het is van belang dat we kennis vergroten over kenmerken van jongeren met LVB en de bijbehorende instrumenten en interventie-methoden, zodat we de juiste behandeling en interventies kunnen bieden en de jongeren met LVB kunnen helpen.

Inadequate SIV blijkt een belangrijke rol te spelen bij het ontstaan van psychosociale problemen van jongeren met LVB. Voor interventie-doeleinden is het van belang om te onderzoeken hoe inadequate SIV van deze jongeren ontstaat. Onderzoek zal zich richten op de relaties tussen sociaal-cognitieve beperkingen en executieve functies van jongeren met LVB kunnen. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar de rol van omgevingsinvloeden, zoals negatieve sociale interacties binnen het gezin en met leeftijdgenoten in het verklaren van sociaal-cognitieve vaardigheden als attitude, zelfbeeld en beeld van anderen.


Diagnostische instrumenten

Er is een gebrek aan instrumenten om het sociaal aanpassingsvermogen/SIV van jongeren met LVB te meten. Enerzijds is dit relevant voor de diagnostiek: wat zijn beperkingen, maar vooral: wat zijn vaardigheden, en in welke situatie kunnen jongeren met LVB adequaat omgaan met een sociaal probleem. Anderzijds is dit relevant voor de reguliere jeugdzorg, om jongeren tijdig te herkennen zodat de juiste interventie toegepast kan worden.

In ons onderzoek met jongeren met LVB hebben we video-vignetten gebruikt om de realiteit zo goed mogelijk te benaderen. Hiermee is het mogelijk om de SIV stappen en sociale situaties aan te duiden die problemen opleveren voor jongeren met LVB. Voor diagnostiek- doeleinden is het echter ook van belang om kennis te vergroten over individuele competenties van jongeren met LVB w.b. SIV. Het instrument dat in onderzoek door Van Nieuwenhuijzen is gebruikt, is verder ontwikkeld in een testbatterij die rekening houdt met individuele cognitieve beperkingen van jongeren met LVB. Het instrument bevat verschillende materialen en taken om zowel SIV in sociale context als individuele vaardigheden die onderliggend zijn aan SIV te meten. Doorlopend onderzoek laat zien dat de SIVT onderscheid kan maken tussen jongeren met LVB en hun normaal begaafde leeftijdgenoten in de leeftijd van 8 tot 13 jaar. Dit instrument wordt verder ontwikkeld voor jongeren met LVB in justitiële instellingen (zie hieronder Activiteiten 2010).


Interventies

In het werkveld is al veel impliciete kennis aanwezig: in de orthopedagogische behandelcentra (LVG-instellingen) en binnen WSG worden specifieke methoden gehanteerd om gedragsproblematiek te verminderen en jongeren zo goed mogelijk te begeleiden en behandelen. Het is van belang om de effectieve onderdelen te kennen, zodat professionals daarin getraind kunnen worden, en methodieken kunnen worden aangepast en verder ontwikkeld.

Het lectoraat is betrokken bij een aantal effectstudies binnen praktijkinstellingen voor jongeren en volwassenen met LVB. Het betreft een cognitieve gedragstraining voor jongeren met LVB en hun ouders (Samen Stevig Staan, UU/VOBC), een methodiek voor groepsleiders om beter met jongeren met LVB te communiceren (Dialoog Methode, Lijn 5), en een onderzoek naar sociale interacties tussen groepsleiders en (jong)volwassenen met LVB (J.P. van den Bent Stichting).

Om sociaal-adaptief functioneren van jongeren met LVB te verbeteren wordt in het werkveld vaak een SOVA training, weerbaarheidstraining, of cognitieve gedragstraining gegeven die allen uitgaan van de principes van de SIV theorie. De vraag is of SIV van jongeren met LVB beïnvloed kan worden? Het is daarom van groot belang om te onderzoeken hoe inadequate SIV ontstaat en ontwikkelt en om te onderzoeken op welke manier SIV het best beïnvloed kan worden (wat is er nodig om aangeleerde vaardigheden te laten beklijven). Een eerste verkennend onderzoek is inmiddels uitgevoerd bij Ipse de Bruggen (Leiden), waar studenten hebben onderzocht wat er volgens de medewerkers nodig is om de transfer van de SOVA training naar de groep te bevorderen. De komende tijd zal een vervolgproject worden uitgewerkt.


Samenwerking met werkveldinstelling(en)

Dit lectoraat wordt opgezet in samenwerking met het Expertisecentrum van de William Schrikker Groep. Er wordt dan ook nauw samengewerkt met Jeugdreclassering en Jeugdbescherming van WSG, zodat er ook contacten zijn met Justitiële Jeugd Inrichtingen en Bureaus Jeugdzorg. Daarnaast zijn er samenwerkingsverbanden met instellingen die LVB-jongeren behandelen, waar studenten van SW&TP stage lopen en reeds onderzoeksprojecten uitvoeren (o.a. 's Heerenloo, Gemiva-SVG groep, De Bascule, Steinmetz De Kompaan) (zie bijdrage HBO). Tevens zijn er nauwe contacten met Orthopedagogische BehandelCentra en de Vereniging voor OBC's.


Samenwerking met kennisinstellingen

Er zal worden samengewerkt met de lectoraten 'Criminaliteit', 'Jeugdzorg en Jeugdbeleid', 'GGZ' en 'Ouderschap en Ouderbegeleiding' binnen SW&TP en met lectoraten op het gebied van gehandicaptenzorg op nationaal niveau: 'Zorg voor mensen met een verstandelijke beperking' (Petri Embregts, HAN, Nijmegen), en 'Participatie in de maatschappij door (jonge) mensen met een lichte verstandelijke beperking' (Jelle Drost, NHL, Leeuwarden). Daarnaast is de lector verbonden aan de Universiteit Utrecht, alwaar ze participeert in onderzoeksprojecten op het gebied van het lectoraat.


Activiteiten 2010

In 2010 is veel tijd gestoken in het opzetten van diverse onderzoeksprojecten i.s.m. WSG en een aantal praktijkinstellingen (zie bijdrage HBO). Een eerste subsidie aanvraag is gehonoreerd door de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Op 4 november a.s. zal de lectorale rede worden uitgesproken met daarin de onderzoeksplannen van het lectoraat.

Op het gebied van onderwijs zal het lectoraat een bijdrage leveren aan de curriculumontwikkeling van de Minor Gehandicaptenzorg en keuzemodule Verstandelijk Beperkten. Daarnaast is een bijdrage geleverd aan het onderwijs van de SPH opleiding en MA Jeugdzorg, in de vorm van begeleiding van studenten bij het afstuderen en gastlessen.

In het kader van kenniscirculatie zijn een artikel en een boekhoofdstuk geschreven (zie referentielijst), zijn diverse presentaties gegeven in het werkveld en op (inter)nationale congressen, zijn interviews gegeven voor vaktijdschriften en is deelgenomen aan expertmeetings.


Onderzoek

In samenwerking met Universiteit Utrecht, Universiteit van Tilburg, De Bascule en WSG is een NWO subsidie toegekend van 200.000 euro voor het project 'Sociale informatie verwerkings-vaardigheden van jongeren met LVB in het Nederlandse jeugdstrafrechtsysteem: de ontwikkeling van een meetinstrument. Professionals in het rechtssysteem hebben te weinig kennis van de kenmerken en beperkingen van jongeren met LVB, waardoor er geen passende behandeling geboden kan worden. Het doel van dit onderzoek is om:

  • een instrument te ontwikkelen dat zowel cognitieve als sociale informatie verwerkingsvaardigheden kan meten bij jongeren met LVB in detentie.
  • de betrouwbaarheid en validiteit te onderzoeken.

Kenniscirculatie

Presentaties

  • Van Nieuwenhuijzen, M., Vriens, A., Scheepmaker, M., Smit, M., & Porton, E. (2010, Oktober). Measuring social information processing in children with mild to borderline intellectual disabilities. Paper presented at the 3rd European meeting of IASSID, Rome, Italy.

  • Van der Helm, P., & Van Nieuwenhuijzen, M. (2010, Juni). Grenzen aan behandelmethoden bij opgesloten LVG-jongeren. Paper presentatie op het landelijk congres 'LVG en Criminaliteit' georganiseerd door Sozio i.s.m. Hogeschool Windesheim, Zwolle.

  • Van Nieuwenhuijzen, M. (2010, Mei). Sociale informatie verwerking en agressie bij Jongeren met een licht verstandelijke beperking. Invited speaker tijdens studiemiddag 'De rol van LVB in diverse fasen van het justitiële traject' van de Nederlandse Vereniging van Kriminologie, Ministerie van Justitie, Den Haag.

  • Van Nieuwenhuijzen, M. (2010, Mei). Lectoraal Gehandicaptenzorg en Jeugdzorg, Onderzoeksplan. Invited speaker tijdens bijeenkomst van Platform Onderzoekers LVB (POL), VOBC-LVG, Utrecht.

  • Van Nieuwenhuijzen, M. (2010, Februari). Lectoraal Gehandicaptenzorg en Jeugdzorg, Onderzoeksplan. Invited speaker tijdens themabijeenkomst Expertisecentrum William Schrikker Groep, Diemen.

Interviews

'Ik ben een verbindende schakel' (Markant. Maandblad voor de Gehandicaptensector, mei 2010)
'Maak zo'n training niet te talig' (Sozio. Vakblad voor sociale en pedagogische beroepen, oktober, 2010)


Expertmeetings

'Vertegenwoordiging van licht verstandelijk gehandicapte jongeren in problematische jeugdgroepen' WODC, Ministerie van Justitie (mei 2010)
'Projectgroep Richtlijn Effectieve Interventies LVB', VOBC-LVG (juni 2010)


Kenniskring

Voor het uitvoeren van de opdracht van het lectoraat wordt samengewerkt met zowel collega's van Hogeschool Leiden als met medewerkers van werkveldinstellingen.

Anita Pfauth, docent SW&TP, Hogeschool Leiden, is coördinator van de minor Gehandicaptenzorg en draagt zorg voor de curriculumontwikkeling op het gebied van zorg aan mensen met een lichte verstandelijke beperking.

Chantal Wirtz, kwaliteitscoördinator Hogeschool Leiden, is per 1 aug 2010 voor 0.1 fte verbonden aan het lectoraat. Zij zal zich gaan bezighouden met onderzoek naar kenmerken ouders en opvoeding van jongeren met LVB.

Johannes Mol, docent SW & TP, Hogeschool Leiden, participeert als afstudeerbegeleider onderzoeksprojecten van het lectoraat op het gebied van kenmerken ouders en opvoeding.

Marcia Lever, Staffunctionaris Expertisecentrum WSG, participeert als opdrachtgever en senior praktijkonderzoeker in onderzoeksprojecten van het lectoraat op het gebied van zelfbeleving van jongeren met LVB.

Aart Vriens, GZ psycholoog, participeert als opdrachtgever en senior praktijkonderzoeker in onderzoeksprojecten van het lectoraat op het gebied van instrumentontwikkeling.